What is Futurism?

http://www.ghandchi.com/468-AyandehnegariChist-plus.htm

آينده نگري چيست؟

«در اتوپي، نظير جمهوري افلاطون، همه چيز مشترک است، چرا که عموم مردم نميتوانند شکوفا شوند زمانيکه مالکيت خصوصي وجود دارد و بدون کمونيسم تساوي ممکن نيست....در اوتوپي پنجاه و  چهارشهر وجود دارد، همه در يک سطح، بغير از يکي که پايتخت است. همه خيابانها بيست فوت عرض دارند، و تمام خانه هاي خصوصي کاملأ يکسانند، با يک در بطرف خيابان و يکي بطرف باغ...هر ده سال مردم خانه هاي خود را عوض ميکنند-تا احساس مالکيت نکنند.  همه يکسان لباس مي پوشند...مد هيچگاه عوض نميشود، و هيچ اختلافي ..بين لباس تابستاني و زمستاني نيست. هر مرد و زني مساوي 6 ساعت در روز کار ميکنند ...همه با هم در ساعت 8 به خواب ميروند و 8 ساعت مي خوابند.  در صبح زود سخنراني براي آنها هست...بعضي انتخاب ميشوند که دانش کسب کنند، و تا زمانيکه کارشان مطلوب است از کارهاي ديگر معاف ميشوند...همه آنها که به کارهاي مربوط به دولت مشعولند از ميان دانش آموختگان انتخاب ميشوند.  براي ازدواج،  هم مرد و هم زن اگر باکره نباشند به سختي تنبيه ميشوند...اتوپيستها اهميتي براي افتخار نظامي قائل نيستند، هرچند همه آنها از مرد و زن جنگيدن را ميآموزند. آنها براي سه هدف به جنگ متوسل ميشوند، يکي براي دفاع ازسرزمين خود زمانيکه به آن ها تجاوز شود، دوم موقعيکه سرزمين متحدانشان مورد تهاجم واقع شود، و سوم  براي آزاد کردن ملتي از ستم  استبداد. ...براي خود، پولي ندارند و تحقير زر را آموزش ميدهند...در ميان خود مذاهب گوناگون دارند و همه آنها تحمل ميشوند.»

سپس در بررسي افکار توماس مور، راسل مينويسد:

«اتوپي مور از بسياري جنبه ها بشکل حيرت انگيزي ليبرال است. من منظورم موعظه کمونيسم نيست که در سنت جنبش هاي مذهبي بوده است.  منظور من از آنچه درباره جنگ، مذهب، تحمل مذهبي، ضديت با کشتن حيوانات،.و خواست قوانين معتدل جنائي است.  معهذا بايستي قبول کرد که زندگي در اتوپي مور، نظير همه اتوپي هاي مشابه، به شکل غير قابل تحملي کسل کننده است. تنوع شرط اساسي خوشحالي است، و در اتوپي، بسختي تنوع يافت ميشود.  اين نقص تمام سيستم هاي اجتماعي برنامه ريزي شده است، چه واقعي و چه تخيلي.» برتراند راسل، تاريخ قلسفه غرب، 1945، ص 519-521. 

3. آينده نگري مشارکتيparticipatory

اين نوع آينده نگري را در نوشتار پيشين اينگونه تعريف کردم : «چه چيزي بايستي که اتفاق افتد؟».  در اينجا در واقع از عرصه آينده شناسي محض دور شده و وارد عرصه برنامه هاي عملي ميشويم، آنچه که مد نظر احزاب سياسي و تشکيلاتهاي اجتماعي است.  در اينجا هم دوباره آينده نگر بودن يعني واکنش پيش از رويداد.  يعني نسبت به برنامه ها و پلاتفرم ها ي سياسي پيش از وقوع آنها عکس العمل نشان دهيم چه از نظر تحليلي، چه نظري، و چه مشارکتي.  به عبارت ديگر صبر نکنيم که مثلاً حزبي ساخته شود و بعد به بوروکراسي يا انحصار طلبي درون حزبي که نتيجه اساسنامه اش يا عدم وجود اساسنامه با معني باشد، عکس العمل نشان دهيم، يا نسبت به اقتصاد دولتي در جامعه که آن حزب در پي ساختن آن است، صبر نکنيم تا بعد که کشور به چيزي نظير چين يا شوروي تبديل شد، واکنش نشان دهيم.

قسمت چهارم

يکي از فيوچريست هاي معروف بنام رابرت جونگک [Robert Jungk [http://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Jungk] که اهل اطريش بود بنيانگذار تجمع هائي بنام گروه هاي کاري آينده بود. کورنيش در خاطراتش ميگويد که جونگک از فعالين مبارزه با فاشيسم بوده است و بعد از جنگ جهاني دوم هم فعال مبارزه با جنگ اتمي ميشود و به اين خاطر به ژاپن سفر ميکند.  ميگويد در سفر ژاپن کسي به جونگک ميگويد شما چرا هميشه عقب هستيد.  چرا آن موقع که داشتند اين بمب را ميساختند کاري نکرديد.  شايد پاسخ به اين سؤال بهترين تعريف آينده نگري است.  يعني جونگک از خود ميپرسد چرا در سالهاي پيش از جنگ جهاني دوم، قبل از اين که فاشيسم شکل بگيرد با آن مقابله نکرد و بعد از آن که شکل گرفت دنبال ايجاد جنبش ضد فاشيستي رفت، و يا اينکه چرا پس از جنگ، در رابطه با بمب اتم هم همينگونه از طريق «واکنش» بعد از واقعيت بمب اتم و هيروشيما، به اين موضوع با فعاليت ضد جنگ اتمي واکنش نشان داده است و نه قبل از بوقوع پيوستن.

در نتيجه اگر آينده نگري تحليلي يا آينده شناسي بما نشان ميدهد که انرژي اتمي و بمب اتمي ممکن است واقعيت يابند، بايستي از همان زمان با آن مقابله کرد.  يعني مثلاً در جنبش سياسي ايران ما نبايستي منتظر شويم تا جمهوري اسلامي سلاح اتمي بسازد و بعد به آن واکنش نشان دهيم بلکه پيش از وقوع رويداد بايستي با آن مقابله کرد.  اين يعني آينده نگري.

قسمت پنجم

حال ببينيم با اين درک از معناي آينده نگري چه موضوعاتي ميتوانند مورد توجه آينده نگرهاي قرار گيرند.  سالها پيش کتاب مري شلي بنام فرانکشتاين را خواندم.  برعکس فيلم هاي سينمائي با اين نام، کتاب بسيار جالبي است.  چند سال پيش مروري درباره آن کتاب [http://www.ghandchi.com/140-MaryShelly.htm] نوشتم. براي من جالب بودن کتاب در اين است که نويسنده وقتي امکان خلق مصنوعي حيات را ميبيند، نه آنکه آنرا چون خرافيون مذهبي با نفرت بنگرد، بلکه آلام و آرزوهاي مرتبط به آنرا از زبان مخلوقي که بشر ساخته است بيان ميکند، و چقدر اين مخلوق ابه اين خاطر که خالقش جوانب مختلف را پيش از خلق وي مورد تفحص قرار نداده، در عذاب است.  من بياد انقلاب ايران ميافتم که ما فعالين جنبش سياسي زمان شاه درباره موجودي که در حال خلق آن بوديم نيانديشيديم و به اينگونه سالهاست با نوزاد عجيب الخلقه اي بنام جمهوري اسلامي سر در گريبانيم.  به همين علت هم کتاب ايران آينده نگر [http://www.ghandchi.com/500-FuturistIran.htm] را نوشتم که شروعي باشد براي آينده نگري، تا که آينده نگر باشيم و به سناريوهاي ممکن در آينده قبل از وقوع واکنش نشان دهيم، چه در عرصه تحليلي، چه نظري، و چه عملي.  و از «جامعه جهان آينده WFS» متشکرم که اين نوشته من را مرور کرد [http://www.ghandchi.com/ReviewByWFS.htm] و چکيده کوشش مرا که آينده نگري را بعنوان آلترناتيوي در برابر تروريسم دنبال کرده ام، بهتر از خودم، بيان کرد.

قسمت ششم

اولين بحث تئوريک اصلي خودم درباره افق آينده بشريت را در سال 1985 در رساله اي تحت عنوان «ابزار هوشمند: شالوده تمدن نوين» [http://www.ghandchi.com/353-IntelligentTools.htm] در ژورنال علمي هوش مصنوعي AI Journal منتشر کردم.  در آنزمان نامه اي از دانيل بل Daniel Bell دريافت کردم که نظرات من درباره موضوع تکامل (انتروپولوژي) را، جالب يافته بود، اما با استفاده من از اصطلاح "هوشintelligence" موافق نبود و اصطلاح "استنتاجinference" را ترجيح ميداد، که بسياري از نويسندگان اروپائي براي توانهاي هوشي ابزارها بکار ميبرند.  دانيل بل خاطر نشان ميکرد که در اين ابزارها،  برخي قوانين استنتاج برنامه نويسي شده، که به آنها توان انجام عملکرد هاي فکري را ميدهد، اما بعقيده وي آنها در خود،  از "هوش" و ذکاوت برخوردار نيستند.  يعني با هشدار درباره استفاده از اصطلاح "هوشمند" به من ميگفت اين چيزي است که*bedevils us*در اصطلاح انگليسي نوشته بود که . 

امروز که فکر ميکنم ميفهمم که منظور وي فقط اصطلاح هوش نبود که امروز ديگر متداول شده است و اگر نظرات کورزويل [http://www.ghandchi.com/423-Singularity.htm] را در نظر گيريم تا 20 سال ديگر نقطه انفصالي خواهيم داشت که هوش مصنوعي از هوش بشر ييشي خواهد گرفت. اما در اصل آنچيزي که ماري شلي در کتاب خود، يا دانيل بل در نامه اش به خود من اشاره دارد، فرقي نخواهد کرد، و آنهم آينده نگري است.  يعني که از خود همه جوانب اين تحول را بپرسيم و نه آنکه صبر کنيم تا مانند بمب اتم روي بدهد و بعد به آن، چه به خوبي آن و چه به بدي آن، واکنش نشان دهيم.

درست است که موضوع نوشتار من محدود به پايان يافتن نقش انسان بعنوان ابزار بود، و نتيجه آن هم مسائلي نظير بيکاري و کار نکردن مدلهاي درآمد برمبناي کار در آينده بود، که در نوشته اي تحت عنوان «عدالت اجتماعي و انقلاب کامپيوتري» [http://www.ghandchi.com/265-EconJustice.htm] دنبال کردم و دگرگوني موضوع بحث ثروت [http://www.ghandchi.com/334-Wealth.htm] را هم بعدها به آن اضافه کردم.  و دانيل بل هم توصيه های گرانبهائي بمن براي ادامه اين پروژه کرد [http://www.ghandchi.com/Bell090589.jpg]. 

وليکن اگر بحث کورزويل [http://www.ghandchi.com/423-Singularity.htm] را مدنظر قرار دهيم، نتايج آن از اين ها هم فراتر ميرود، يعني وقتي وي پايان موجويت انسان بمثابه متفکرترين موجود در جهاني که ما ميشناسيم را بمثابه يک امکان واقعي حتي در طول عمر خود ما و نه آينده دور طرح ميکند، سؤالات درباره نوع بشر، گذار آن به نوع بالاتر مطرح ميشود، و موضوع اينکه انسانهائي که در سطح نوع کنوني بشر در جا بزنند، به نسبت انسانها (يا موجودات)  نوع عالي تر، به درجه انسان نئاندارتال ميتوانند سقوط کنند.  و اينکه اينها ديگر بحث داستانهاي تخيلي نيستند.

به همين علت در سالهاي اخير من هم به بررسي موضوع نانوتکنولوژي [http://www.ghandchi.com/306-Nano.htm] پرداختم و نامه اريک درکسلر بنيانگذار اين عرصه [http://www.ghandchi.com/DrexlerLetter.htm] بمن در تأييد اين موضوع بود که حتي براي کشورهاي عقب مانده اين توسعه هاي جديد علمي، نظير کشورهاي پيشرفته، و شايد حتي بيشتر از آنها، مسآله ساز شود، و اگر نخواهيم بعد از وقوع به آنها واکنش نشان دهيم.  آينده نگري يعني واکنش به اين تحولات حتي قبل از وقوع آنها. 

قسمت هفتم

امروز ما در ايران با يک رژيم مذهبي روبرو هستيم و مسائلي نظير سکولاريسم [http://www.ghandchi.com/302-Secularism.htm] که قرن هاست در غرب حل شده اند کلي از انرژي ما را ميگيرند تا حل شوند، و راه گريزي هم از اين واقعيت تلخ نيست. امثال من از اهميت پلوراليسم در فلسفه غرب مينويسيم و اينکه چرا اززمان ارسطو [http://www.ghandchi.com/440-Aristotle.htm] آينده نگري و پلوراليسم از هم جدائي ناپذير بودند، تا که هشداري باشد که آينده نگري به استبداد نرسد. ما مجبور بوديم در جامعه روشنفکريمان بحث کنيم که علاج معضلات گلوباليسم [http://www.ghandchi.com/112-globalism.htm] رفتن به انديشه هاي قرن نوزدهم بمثابه راه حل نيست. دسته اول اين بحث ها بخاطر وجود جريان مذهبي و دسته دوم بخاطر وجود جريانات فکري قرن نوزدهم در جنبش روشنفکري ماست، و نميشود هم از روي اين بحث ها گذشت.

وليکن عقربه هاي ساعت سريع ميگذرند و اگر ارزيابي هاي کوزويل درباره سبقت گرفتن هوش مصنوعي از هوش بشر تا 20 سال ديگر، درست از آب در آيد، نپرداختن به اين موضوعات که لازمه آينده نگري واقعي در قرن بيست و يکم است جامعه ما را با غافلگير شدن و عکس العملي رفتار کردن در زمان وقوع اين تحولات عظيم تاريخي قرار خواهد داد.  ايکاش زودتر آنها که به آينده نگري تعلق احساس ميکنند، در جامعه ما با بحث هاي احياء گذشته وداع گفته و با ديدگاهي آينده نگر [http://www.ghandchi.com/401-FuturistVision.htm] توجه خود را معطوف معضلات بشريت قرن بيست و يکم کنند، و به اين سان راه واقعي را براي پيشرفت جامعه ايران ارزيابي کنند، پيش از آنکه بيشتر دير شود.

پايان

در اينجا بد نيست به اول اين مقاله برگردم و متذکر شوم که مفهوم آينده نگري آنگونه که توضيح دادم نه تنها درکي تاريخ گرا، آنگونه که برخي طرفداران کارل پاپر تصور ميکنند، نيست، بلکه نقطه مقابل آن است. براي کسي که واکنش به وقايع را حتي قبل از وقوع آنها در نظر ميگيرد، تاريخ نميتواند از پيش نوشته شده باشد وگرنه چه اهميتي دارد که اصلاً روندهاي دنياي موجود را تحليل کند، يا درباره امکانات آينده نظر دهد، يا که در پيشبرد برنامه هاي مختلف اجتماعي و سياسي مشارکت کند. ديدن سناريوهاي مختلف آينده و نسبت به آنها عکس العمل نشان دادن، تاريخ گرائي نيست، بلکه دقيقاً همان دانش عينيت گرائي Objective Knowledge است که کارل پاپر مروج آن بود.

به اميد جمهوری آينده نگر، فدرال، دموکراتيک، و سکولار در ايران

سام قندچي، ناشر و سردبير

ايرانسکوپ

http://www.iranscope.com

 14 اسفند 1385

March 5, 2007

مظالب مرتبط:

http://www.ghandchi.com/index-Page10.html

--------------------------------------------------------- 

مقالات تئوريک

http://www.ghandchi.com

فهرست مقالات

http://www.ghandchi.com/SelectedArticles.html