Sam Ghandchiسام قندچيچرا آینده نگری را برگزیدم - ویرایش دوم
سام قندچی

http://www.ghandchi.com/2059-why-futurism.htm

 

Mandel_zoom_12_satellite_spirally_wheel_with_julia_islands

 

سالها پس از شکست شوروی سابق و چین در رسیدن به عدالت اجتماعی همچنان برایم سؤال بود که آیا نظر سوسیالیستها و آنارشیستها، به رغم اختلافشان در فوریت، در مورد حذف مالکیت خصوصی بر وسائل تولید بعنوان راه رسیدن به عدالت اجتماعی، درست است، و به این نتیجه رسیدم که چنین نیست (1). می دانیم مزدک در جامعه باستان و توماس مونتزر در قرون وسطی از این راه به عدالت اجتماعی نرسیدند، جامعه مدرن نیز با تکیه بر سوسیالیسم علمی نتوانست از این طریق به عدالت اجتماعی برسد، و علت شکست را نباید به دلائلی نظیر کم کاری، دیکتاتوری، خیانت به اصول مکتب یا عدم جدایی ایدئولوژی و دولت منتسب کرد (2).

 

آیا تلاش برای دستیابی به عدالت اجتماعی در جامعه صنعتی بیفایده بوده است. خیر چنین نیست. این تلاشها چه در جاهایی که شکست خوردند و چه در نقاطی که پیروز شدند تأثیر خود را بر برنامه های دولت ها گذاشته اند. مثلاً قانون بیمه بیکاری، حقوق زنان و بیمه درمانی بازنشستگان در آمریکا تأثیر غیرمستقیم جنبش جهانی سوسیالیستی بوده است هرچند نه تنها هیچگاه سوسیالیسم در آمریکا پیروز نشد بلکه حتی احزاب سوسیالیست در این کشور به دلائل گوناگون موفقیتی نداشته اند. با این وجود، تلاش برای عدالت اجتماعی از راه هایی نظیر سوسیالیسم علمی در نیم قرن اخیر در بیش از نیمی از جهان که اردوگاه سوسیالیستی خوانده می شدند، همانقدر ناموفق بوده که راه مزدک و مونتزر در اواخر قرون وسطی کارائی نداشت.

 

در واقع آینده نگری مدرن بعد از جنگ جهانی دوم هنگامی مطرح شد که متفکرینی نظیر اوسیپ فلشتایم در آلمان و برتراند دوژونل در فرانسه به این نتیجه رسیدند که در چارچوب جامعه صنعتی نمی توان عدالت اجتماعی برقرار کرد و باید فراسوی جامعه صنعتی رفت (3). و امروز ما در دنیای فراصنعتی زندگی می کنیم که اساس معضل عدالت اجتماعی نوعی دیگر است (4) و راه حلی لازم است که در طرح هایی نظیر ایجاد "درآمد آلترناتیو" می توان جستجو کرد (5). به همین دلیل نیز آینده نگری را برگزیدم چرا که نه تنها معضلات جامعه فراصنعتی بلکه حتی بی عدالتی های به ارث رسیده از گذشته ماقبل صنعتی را نمی توان در چارچوب راه حل های جوامع صنعتی و پیش صنعتی درمان کرد (6).

 

در قرن نوزدهم، سوسیالیسم علمی با دیدگاه فلسفی مارکسیسم همراه شد. گرایش مونیستی در مارکسیسم را که در اکثر شاخه های آن چیرگی دارد مورد نقد قرار داده ام؛ همچنین به رغم آنکه تئوری دیکتاتوری پرولتاریا را در نوشتار مارکس تحت عنوان "نقد برنامه کوتا" نقطه شروع استبداد در احزاب کمونیستی می شمارم،  اما بسیاری از پژوهشهای مارکس را همانند ارسطو  ارزشمند می دانم که در رساله "اندیشه مارکسیستی و مونیسم -یکتا گرائی" (7)، به دقت توضیح داده شده است . با اینحال بینش ما از جهان دستخوش تغییرات شگرفی شده (8) و دیگر دیدگاهی نظیر ماتریالیسم، چه مکانیکی و چه دیالکتیکی، جوابگوی فلسفی برای درک جهان در قرن بیست و یکم نیست (9). ساده انگاری های اوائل انقلاب علمی نه تنها راهگشا نیست بلکه جلوی تکامل علم را هم می گیرد.

 

انتخاب آینده نگری یا فیوچریسم برای این قلم هم به این دلیل بود که راه های مطرح شده در جامعه صنعتی دیگر پاسخگوی نیازهای دنیای کنونی نیستند و سینگولاریتی که در حال شکل گیری است (10)، بیش از آنچه از گذشته به ارث رسیده، برای راه حل هایی که امروز انتخاب می کنیم، اهمیت دارد و حتی در دراز مدت حل نهایی نیازهای بشر به شکل عادلانه لزوم واریانت جدید را ضروری می کند (11). حتی مسأله اسلامگرایی را در جهان کنونی می بایست از این زاویه نگریست (12).  و نکته دیگر آنکه آنچه از تجربه دیکتاتوری کشورهای کمونیستی می توان آموخت این مهم است که آینده نگری را می بایست در رابطه تنگاتنگ با پلورالیسم درک کرد آنچه که در آثار ارسطو در مقایسه با افلاطون به وضوح می توان دید (13). و در پایان همانطور که به تفصیل یازده سال پیش بحث شد "برای ایران، سوسیال دموکراسی مثل لنینیسم" راه حل آینده نیست (14).
 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران

 

سام قندچی، ناشر و سردبير ایرانسکوپ

http://www.iranscope.com

http://www.ghandchi.com 
سی و یکم اردیبهشت ماه 1397
May 21, 2018

*ویرایش نخست این مقاله در بیست و یکم ماه اوت 2015 منتشر شد.

 

پانویس:

 

1. آيا سوسياليسم عادلانه تر است؟
http://www.ghandchi.com/303-Socialism.htm
Is Socialism More Just?
http://www.ghandchi.com/303-SocialismEng.htm

 

2. مارکسيسم و آينده نگری
http://www.ghandchi.com/793-marxism-futurism.htm
Marxism and Futurism
http://www.ghandchi.com/793-marxism-futurism-eng.htm

 

3. آینده نگری مدرن
http://www.ghandchi.com/347-Futurism.htm
Modern Futurism
http://www.ghandchi.com/347-FuturismEng.htm

 

4. عدالت اجتماعی و انقلاب کامپيوتری
http://www.ghandchi.com/265-EconJustice.htm
Social Justice and the Computer Revolution
http://www.ghandchi.com/238-SocialJustice.htm

 

5. درآمد آلترناتیو-عدالت اجتماعی در جامعه فراصنعتی
http://www.ghandchi.com/427-AlternativeIncome.htm 
Alternative Income-Social Justice in Post-Industrial Society
http://www.ghandchi.com/427-AlternativeIncomeEng.htm

 

6. آقای پیکتی، اینکه برنده همه چیز را تصاحب می کند مسأله است
http://www.ghandchi.com/835-piketty-winnertakeall.htm
Mr. Piketty, Winner-Take-All is the Problem
http://www.ghandchi.com/835-piketty-winnertakeall-english.htm

 

7. اندیشه مارکسیستی و مونیسم -یکتاگرائی - ویرایش دوم
http://www.ghandchi.com/2055-Marxism.htm
Marxist Thought & Monism - Second Edition
http://www.ghandchi.com/2055-MarxismEng.htm

 

8. جهان بينی ميمونی هوشمند
http://www.ghandchi.com/802-worldview.htm
Worldview of a Smart Monkey
http://www.ghandchi.com/802-worldview-eng.htm

 

9. جهان بینی علمی و معنای زندگی
http://www.ghandchi.com/1472-jahanbini.htm
Scientific Worldview and Meaning of Life
http://www.ghandchi.com/1472-jahanbini-english.htm
یادداشتی درباره آغاز زمان هاوکینگ
http://www.ghandchi.com/824-hawking-time.htm
A Note about Hawking's Beginning of Time
http://www.ghandchi.com/824-hawking-time-english.htm

 

10. مباحث سينگولاريته با کامنت های کورزويل
http://www.ghandchi.com/900-singularity-kurzweil.htm
Singularity Topics with Kurzweil's Comments
http://www.ghandchi.com/900-singularity-kurzweil-eng.htm

 

11. واریانت جدید برای تأمین نیازهای بشر- کتاب الکترونیک
http://www.ghandchi.com/human-variant-book.htm
New Variant to Meet Human Needs-An Electronic Book
http://www.ghandchi.com/human-variant-book-english.htm

 

12. اسلام و گلوباليسم
http://www.ghandchi.com/695-IslamGlobalization.htm
Islam and Globalization
http://www.ghandchi.com/695-IslamGlobalizationEng.htm

 

13. آینده نگری و پلورالیسم ارسطو
http://www.ghandchi.com/440-Aristotle.htm
Futurism and Aristotle's Pluralism
http://www.ghandchi.com/440-AristotleEng.htm

 

14. برای ایران، سوسیال دموکراسی مثل لنینیسم

http://www.ghandchi.com/486-SocialDemocracy.htm 

 

 


متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

 

 

SEARCH