Sam Ghandchiسام قندچي توضیح جامع محمد امینی در مورد معنای اصطلاح ممالک محروسه در دوران قاجار
سام قندچی
http://www.ghandchi.com/2116-mamaaleke-mahrooseh.htm

 

mohammad-amini-hossein-mohri

 

روز گذشته هجدهم ماه ژوئن 2018 آقای محمد امینی در برنامه "برگی از تاریخ" به موضوع اصطلاح ممالک محروسه پرداخته و نشان می دهند که این اصطلاح پیش از دوران سلسله قاجار نیز به کار رفته و ابداً به این معنی نبوده که حکومتهای قومی در ایران برقرار بوده، بلکه این مناطق حکامی داشته اند که مقامی نظیر استاندار یا فرماندار کل در عصر معاصر است (1). بحث آقای امینی اساساً درست و در همه موارد تاریخی بسیار شنیدنی است و اساساً بسیاری از این مقامات حتی بفروش می رفته و این در دوران فئودالیسم اروپا هم وجود داشته است. اما آقای امینی به حکومت اردلان ها در کردستان ایران نیز اشاره می کنند و می گویند حکومت خاندان اردلان در کردستان به معنی حکومتی قومی نبوده و بعنوان واحدی اداری نظیر حکام تعیین شده در نقاط دیگر ایران بوده و در زمان ناصرالدین شاه نیز جایگزین کردن حکومت اردلانها با حکومت فرمانفرما به خاطر کشمکشهای درون خاندان اردلان بوده که آنها را از حکمرانی مؤثر در آن خطه ایران، ناتوان کرده بود. برداشتم از حکومت اردلانها در ایران که حتی پیش از صفویه در دوران مغول هم در منطقه کردستان حاکمیت داشته اند، چنین نیست و 39 سال پیش در کتاب کردها و دولت مرکزی در ایران (2) به این بحث با استناد به منابعی نظیر شرفنامه پرداخته ام.  شخصاً حکومت اردلانها را نوعی دولت خودمختار در منطقه کردستان ایران از پیش از صفویه تا دوران ناصرالدین شاه قاجار می بینم، گرچه در عصر معاصر با ایجاد حکومت خودمختار در کردستان یا هر بخش دیگر ایران مخالفم و از دیدگاه این قلم در زمان فرقه دموکرات کردستان در سال 1324 محمد قاضی و همراهان او اشتباه کردند که برنامه خود مختاری کردستان را دنبال کردند که طرح استالین برای جدا کردن آن بخش ایران بود و در زمان انقلاب 57 نیز دنبال کردن طرح خود مختاری کردستان توسط احزاب اصلی کردی، کاری غلط بود (3) و به همکاری کردها با دولت موقت بازرگان لطمه زد. به رغم این اختلاف خود با تحلیل آقای محمد امینی درباره حکومت اردلانها در تاریخ ایران، دیدگاه ایشان را در مورد موضوع ممالک محروسه و ملت ایران درست می دانم. در ارتباط با موضوع آموزش زبان مادری (4) و نیز تأکید زیاد از حد بر زبان فارسی (5) در گذشته بحث کرده ام، اما با آقای امینی موافقم که زبان سراسری فارسی در ایران به دلیل قومی نبوده چرا که زبان فارسی زبان قومی نبوده و زبانی دیوانی بوده که حتی پیش از سلطه اعراب بر ایران هم مردم عادی در هیچ جا به آن سخن نمی گفتند و زبان دیوانی بوده و حتی پس از برچیده شدن دولتهای عرب بنی امیه و بنی عباس، در حکومت عثمانی نیز زبان فارسی بعنوان زبان دیوانی به کار می رفته در حالیکه مردم ساکن در نقاط مختلف امپراطوری عثمانی به زبانهای گوناگونی تکلم می کردند و در واقع این شانس ایران است که زبانی دیوانی در عصر مدرن بویژه با تلاش مشروطه خواهان بعنوان زبان ملی سراسری انتخاب شده و نه آنکه زبانی استعماری یا زبانی قومی بعنوان زبان سراسری کشور تعیین شده باشد؛ می دانیم که در بسیاری از کشورهای جهان سوم مورد اول واقعیت است و در کشورهای اروپا مورد دوم واقعیت زبانی آن کشورها است. اما آنچه امروز برای جنبش سیاسی ایران مهم است روشن بودن در مورد بحث فدرالیسم است. شخصاً به رغم آنکه همیشه با تجزیه طلبی (6) مخالف بودم، در گذشته از فدرالیسم استانی (7) حمایت می کردم، ولی پس از همه پرسی استقلال کردستان عراق در ماه سپتامبر سال گذشته به این نتیجه رسیدم که فدرالیسم برای ایران می تواند نسخه ای برای تجزیه کشور و جنگ داخلی شود (8) و همانطور که چند روز پیش به دقت نوشته شد، فدرالیسم به ضرر ایران است (9) و امیدوارم احزاب فعال در منطقه کردستان ایران کم کم خود را به احزابی سراسری تغییر دهند و همچنین برای حقوق بشرِ همه ایرانیان از جمله کردها، آذری ها، عربها و بلوچهای ایران تلاش کنند که بیشتر از حقوق فرهنگی و زبانی قومی است هر چند آن را در بر می گیرد و امیدوارم تحزٌب را بر مبنای پلاتفرم سیاسی تعریف کنند (10) و نه بر مبنای قومیت. در پایان لازم می دانم مراتب تسلیت خود را برای درگذشت آقای حسین مهری که برنامه برگی از تاریخ را با آقای محمد امینی در گذشته اجرا می کردند، به خانواده، دوستداران ایشان و آقای محمد امینی، اعلام کنم. هیچگاه شخصاً با آقای حسین مهری تماسی نداشتم اما از سؤالات بسیار متفکرانه تاریخی که در برنامه های برگی از تاریخ مطرح می کردند بسیار می آموختم. سالهاست که آقای محمد امینی را نیز ندیده ام اما مایه دلگرمی بینندگانی نظیر این قلم است که ایشان این برنامه مشترک برگی از تاریخ را که بسیار پرمحتوا است اکنون پس از درگذشت آقای حسین مهری، به تنهایی ارائه می دهند و امیدوارم این برنامه را همچنان ادامه دهند که بسیار از آن آموخته ام.

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران

سام قندچی

IRANSCOPE.COM
http://www.ghandchi.com

بیست و نهم خرداد ماه 1397
June 19, 2018

 

پانویس:

 

1. برنامه برگی از تاریخ محمد امینی در تاریخ هجدهم ماه ژوئن 2018
https://vimeo.com/275766253

 

2. کتاب کردها و شکل گیری دولت مرکزی در ایران-ویرایش دوم (کتاب الکترونیک)
http://www.ghandchi.com/700-KurdsIran.htm 
Kurds and Formation of Central Government in Iran-Second Edition - Electronic Book
http://www.ghandchi.com/700-KurdsIranEng.htm

 

3. یادداشتی درباره طرح بحث انگیز خودمختاری کردستان
http://www.ghandchi.com/723-kurdistan-autonomy.htm
A Note about the Controversial Kurdistan Autonomy Plan
http://www.ghandchi.com/723-kurdistan-autonomy-eng.htm

 

4. آموزش به زبان مادری: آری یا نه؟
http://www.ghandchi.com/761-mother-tongue.htm

 

5. زیاده روی در دفاع از زبان فارسی
http://www.ghandchi.com/767-persian-language.htm 

 

6. چرا تجزیه طلبی را محکوم باید کرد -ویرایش دوم
http://www.ghandchi.com/696-Separatists.htm

 

7. فدرالیسم استانی و روند دموکراتیزه کردن ساختار قدرت
http://www.ghandchi.com/535-FederalismeOstani.htm

 

8. اعلام تغییر موضع به مخالفت با هرگونه فدرالیسم برای ایران
http://www.ghandchi.com/1641-etelaieh-federalism.htm
Announcing Change of Position to Opposing any form of Federalism for Iran
http://www.ghandchi.com/1641-etelaieh-federalism-english.htm

 

9. دو کلمه درباره فدرالیسم، تجزیه طلبی و جنگ داخلی
http://www.ghandchi.com/2104-federalism.htm

 

10. پلاتفرم حزب آینده نگر
http://www.ghandchi.com/348-HezbeAyandehnegar.htm
Futurist Party Platform
http://www.ghandchi.com/348-HezbeAyandehnegarEng.htm

تدارک پلاتفرم برای حزبی آینده نگر
https://sites.google.com/site/futuristparty

 

 

مطالب مرتبط

برنامه های "برگی از تاریخ" محمد امینی

https://goo.gl/q7AQqn

 

برنامه های "یک کلمه" محمد امینی

https://goo.gl/cW4hqU

 

مطالبی درباره پژوهشهای محمد امینی درسایت قندچی دات کام

http://goo.gl/Yh2EeF

 

مطالبی درباره پژوهشهای محمد امینی در بلاگ ایرانسکوپ

http://goo.gl/ivJGv1

 

 


 

 

 

 

 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

 

 

SEARCH