Sam Ghandchiسام قندچي سه مؤلفه که انواع اصلاح طلبی اسلامی را شکل می دهد

سام قندچی

http://www.ghandchi.com/4268-eslahtalabi-e-eslami.htm

مطالب مرتبط: 1     2     3     4     5     6     7     8     9     10     11     12    13     14     15     16     17      18     19      20     21

 

eslahtalabi-e-eslami

 

اولین مقاله ای را که مشخصاً در مورد پدیده ی اصلاح طلبی در ایران نوشتم حدود 20 سال پیش بود تحت عنوان «اصلاح طلبی ارتجاعی»! مبانی تئوریک آنرا هم 36 سال پیش در جزوه ی اول «ترقی خواهی در عصر کنونی»، تدوین کرده بودم وقتی در آن نوشتار نشان داده بودم که کلاً ایده ی «ترقی» همزمان با ایده ی «بشریت» در قرن دوم میلادی در روم باستان مطرح می شود، و در تحولات اجتماعی بعد از قرون وسطی، امانوئل کانت آنرا تکامل می دهد، گرچه کانت خود را اصلاح طلب می دانست و در واقع از حمایت فردریک کبیر برای اشاعه ی نظراتش برخوردار بود و امیدوار بود که با اصلاحات بتواند به ترقی در جامعه، جامه ی عمل بپوشاند؛ اما، با مرگ فردریک کبیر، و جانشینی پسرش «فردریک ویلیام»، کتابهای کانت در مورد مذهب سانسور شدند و در تمام طول سلطنت «فردریک ویلیام»، هیچ کتاب کانت در مورد مذهب اجازه انتشار نداشت، با تمام این احوال، کانت همچنان «اصلاح طلب» باقی ماند!

 

هنگامیکه انقلاب کبیر فرانسه در سال 1789 به وقوع پیوست، کانت از آن انقلاب حمایت کرد نه چون خودش «انقلابی» بود، که نبود، بلکه به این دلیل که دید آن «انقلاب»، در اهداف و برنامه هایش «ترقی خواه» است. البته کمی بعد شاهد جنایات هولناک انقلاب کبیر فرانسه بود، با اینهمه کانت ترقی خواه باقی ماند، با اینکه همچنان رفرمیست بود، و به رغم آنکه انقلاب کبیر فرانسه در ادامه ی خود بسیار خشونت بار عمل کرد، و جنایات آن انقلاب محدود به کشتار خاندان سلطنتی بوربون نبود، و حتی با به قدرت رسیدن دوباره ی خاندان بوربون و بعد هم خاندان اورلئان که شاخه ای از همان خاندان بوربون بودند، بازهم خشونت در فرانسه ادامه پیدا کرد و کشمکش بین گروه بندی های مختلف اجتماعی در فرانسه و همچنین در بقیه اروپا شعله ور شد، و شاخص ترین آن رویدادها نیز انقلابهای 1848 در اروپا بود، و انقلاب 1870 که مشخصاً در فرانسه رخ داد و به تشکیل کمون پاریس و کشتار کموناردها، منتهی شد. برای جزئیات این وقایع لطفاً به فصل پنجم کتاب این قلم تحت عنوان «گردوئی زیر میکروسکوپ»، مراجعه کنید.

 

بسیاری از دیدگاههای کانت، به رغم آنکه کانت رفرمیست بود، برای شکل دادن ارکان اصلی هر سه قوه ی حکومت در آمریکای بعد از پیروزی انقلاب 1775، به کار برده شدند و تا به امروز در ساختارهای سه قوه در آمریکا قابل مشاهده هستند و بعنوان ستونهای دموکراسی آمریکا به این مبانی اندیشه ای، نگریسته میشود، با این حال برخی نظریه پردازان انقلاب در آمریکا نظیر توماس پین، بعد از دیدن تجربه ی فرانسه، از ایده ی انقلاب دوری جستند که بحثی جداگانه است و شاید تا حدی به دلیل حملاتی بود که به خود توماس پین در بریتانیا به خاطر حمایتش از انقلابیون آمریکا می شد، وقتی حتی او را در مطبوعات بریتانیا، «خائن» خطاب می کردند! به هر حال واقعیت آمریکای بعد از انقلاب 1775 بر خلاف فرانسه ی بعد از انقلاب 1789، کشوری بود دموکراتیک و موضوع جنگ داخلی که حدود 100 سال بعد روی داد، اساساً بر سر دموکراسی نبود و به فدرالیسم و برده داری مربوط می شد که در نوشته های دیگر از جمله در مقاله ای تحت عنوان «آیا فدرالیسم اجازه سلب حقوق انسانی را به ایالات میدهد؟»، به موضوع جنگ داخلی در آمریکا پرداخته ام.

 

این نگارنده سال گذشته به پیشنهاد و همت دوست عزیز دکتر مرتضی انواری، سعی کردم در یک گفتار ویدیویی در کمتر از 6 دقیقه، کل بحث ترقی خواهی و انقلاب ایران را مطرح کنم که علاقمندان بتوانند در فرصتی کوتاه تماشا کنند و برای جزئیات بحث نیز به جزوه ی اول رساله ی ترقی خواهی در عصر کنونی و همچنین جزوه دوم، مراجعه کنند و در این بخش اول این یادداشت بیش از این در مورد بحث نظری که قبلاً در مورد ترقی خواهی و ارتجاعی بودن اصلاح طلبی اسلامی ارائه شده، توضیح نخواهم داد که موضوع این مقاله نیست. و در پایان این بخش مقاله لازم می دانم از بحث ویدیو مورد اشاره در نشست سه هفته پیش حزب سکولار دموکرات ایرانیان، که تحت عنوان «روزگار آلترناتیو- قسمت هشتم: آلترناتیو حکومت اسلامی باید ضد ارتجاع باشد» منتشر شده، سپاسگزاری کنم. در واقع مشاهده ی ویدیو تهیه شده توسط این دوستان باعث شد که در مقدمه ی این مقاله بیشتر در مورد ترقی خواهی و نظر کانت درباره ی اصلاح طلبی وارد بحث شوم و بویژه شکل سمعی بصری که پادکست در ارتباط با انقلاب ایران مورد استفاده قرار داده، عالی است و با قدردانی از کار هنری بی نظیر خانم سپیده قیاسوند و آقای بیژن آتشین جان در تهیه ی این ویدیو که واقعاً اهمیت اینگونه تلاشهای سمعی بصری را برای انتقال بحثها در قرن بیست و یکم جهت درک بهتر موضوعات نشان می دهد، حتی جهت بازبینی مطلب برای کسی که بحث را ارائه کرده است! همچنین با عرض تشکر از نکاتی که آقای امیر جوان پیکر در مورد موضوع آینده نگری و آینده مداری، اشاره کردند. یکی از بهترین نمونه های «آینده نگری» در عرصه ی سیاسی که کمتر کسی در موردش حرف میزند، آینده نگری «جفرسون» در زمان انقلاب آمریکا است و کلاً آینده نگری در همه ی کارهای آن انقلاب که شاید دلیل مهمی بود که به سرنوشت انقلاب فرانسه دچار نشد! در واقع جالب است مدیسون که پروتژه ی جفرسون بود و همیلتون که جفرسون به او مدتها مشکوک بود که بخواهد باعث نفوذ سلطنت بریتانیا در آمریکای بعد از انقلاب شود، آن دو با حمایت جفرسون وارد همکاری شدند و اثر ارزنده ی «دفاتر فدرالیسم» را به رشته ی تحریر در آوردند که هنوز بعد از حدود 250 سال، یکی از پایه ای ترین آثار به جای مانده از دوران انقلاب آمریکا است که نشان می دهد «آینده نگری» یا به قول دوست عزیز آقای امیر جوان پیکر، «آینده مداری» می تواند آنگونه مبانی استواری را برای یک جامعه و حکومت ایجاد کند که همچنان بعد از 250 سال کارآیی موفق دارد! همچنین با سپاس و پوزش از همه ی دوستانی که در این بحثها شرکت داشتند و از آنها نام نبرده ام بویژه دکتر اسماعیل نوری علا!

 

***

 

اما برگردیم به موضوع این نوشتار و اینکه سه مؤلفه ای که انواع اصلاح طلبی اسلامی را در ایران شکل می دهند چه هستند! خیلی ها در چند سال اخیر فکر می کنند اصلاح طلبی در ایران با موضوع حمایت اصلاح طلبان از برجام تعریف می شود! واقعیت این است که اصلاح طلبی اسلامی و حامیان چپی آنها در اپوزیسیون ایران از اول در مخالفت با تغییر رژیم اسلامی شکل گرفتند و به همین علت جریانی «ارتجاعی» بود و همچنان اصلاح طلبان با «تغییر رژیم اسلامی» به حکومتی سکولار دموکرات، مخالف هستند! آیا اصلاح طلبی اسلامی در ایران به معنی فعالیت مسالمت آمیز است؟ خیر، یک نفر می تواند خواستار «تغییر رژیم» باشد اما از طریق مسالمت آمیز. همچنین اگر یک نوع «اصلاح طلبی» به فعالیت مسالمت آمیز اعتقاد دارد به این معنی نیست که همه ی اصلاح طلبان طرفدار فعالیت مسالمت آمیز هستند. حالا موضوع برجام. آیا همه ی اصلاح طلبان طرفدار رفع تحریمها هستند؟ خیر دسته دومی از اصلاح طلبان تصور می کنند که تحریم ایران به تلاشهای اصلاح رژیم کمک می کند و این حرف را از روی لجبازی با کسی نمی گویند. آیا همه ی آنهایی که خواستار «تغییر رژیم» هستند طرفدار تحریم هستند؟ خیر. شخصاً با اینکه هوادار تغییر رژیم به حکومتی سکولار دموکرات و آینده نگر هستم، همیشه طرفدار این بودم که شرکتهای بین المللی برای کار در ایران مورد تحریم قرار نگیرند و به جایش بخشی از سود خود را موظف شوند به سازمان ملل برای کمک به اپوزیسیون ایران بدهند. البته نظر این نگارنده در این مورد اساساً چندان طرفداری در همه ی این سالها در اپوزیسیون پیدا نکرد! دسته سومی نیز از اصلاح طلبان هستند که از حمله خارجی به ایران حمایت می کنند چون به تصور آنها اگر به ایران حمله ی نظامی شود، اصلاحات اسلامی عملی خواهد شد. ممکن است خوانندگان از این حرف این نگارنده تعجب کنند، ولی این موضوع نیز یک واقعیت است و جنگ طلبان در ایران لزوماً کسانی نیستند که خواستار «تغییر رژیم» هستند. در نتیجه واقعاً ما با سه مؤلفه روبرو هستیم که انواع اصلاح طلبی اسلامی را در ایران شکل می دهند و از دیدگاه این نگارنده همانگونه که 20 سال پیش نوشتم اصلاح طلبی اسلامی اساساً جریانی ارتجاعی است و فرقی نمی کند که کدام یک از این انواع اصلاح طلبی منظور باشد! و دلیل ارتجاعی بودنشان نیز ربطی به این ندارد که از شیوه مبارزه ی مسالمت آمیز حمایت می کنند یا نه، با تحریم ایران مخالفند یا نه، و یا که با حمله ی نظامی به ایران مخالفند و یا نه! ما در هردو سو، یعنی در میان براندازان و در میان اصلاح طلبان نسبت به هر سه موضوع، مخالف و موافق داریم؛ اما اختلافی که همه اصلاح طلبان را جدا می کند بر سر «تغییر رژیم» به حکومتی سکولار، دموکراتیک و آینده نگر است! اساساً اصلاح طلبان اسلامی در ایران از همان روز اول «پلیس خوب» بودند و کوکلاکس کلانهای اسلامی «پلیس بد»، وگرنه همانقدر ارتجاعی هستند که کوکلاکس کلانهای اسلامی،  و این موضوع در سال 1396 در مقاله ی کوتاهی تحت عنوان «حجاب، حزب الله، کوکلاکس کلانهای اسلامی و سياست جداسازی؛ دوگانه ی خشونت و عقب نشینی جامعه»، توضیح داده شد و در بهمن 96، دوست عزیز دکتر اسماعیل نوری علا زحمت ویراستاری آنرا متحمل شدند، اما هنوز یکی از نوشته هایی است که به هر دلیلی خیلی کمتر مورد مطالعه دوستان قرار می گیرد!

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران،

 

سام قندچی

IRANSCOPE
http://www.ghandchi.com

بیست و هشتم اسفند ماه 1400
March 19,
2022

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

متون برگزیده سام قندچی

 

 

برای حزب جمهوریخواهان سکولار دموکرات و آینده نگر ایران
http://www.ghandchi.com/futuristparty/index.html

 

 

 

SEARCH