در جامعه صنعتی سه قرن گذشته نظریه پردازان دو سیستم سرمایه داری و سوسیالیسم توجه خود را به اقتصاد، معطوف کردند. آدام اسمیت اقتصاددان مکتب سرمایه داری و کارل مارکس اقتصاددان مکتب سوسیالیسم بود. آینده نگر های مدرن نظیر آسیپ فلختایم(1) و برتراند دو ژوونل(2) پس از جنگ جهانی دوم هنگامیکه به این نتیجه رسیدند که نه سرمایه داری و نه سوسیالیسم هیچیک قادر به ارائه چارچوبی نیستند که معضل آزادی و عدالت اقتصادی را حل کند توجه خود را به گام نهادن فراسوی خود جامعه صنعتی معطوف کردند؛ با اینهمه، آنان نیز توجه خود را بر *اقتصاد* متمرکز کردند. و در پی اولین آینده نگرهای اواسط قرن بیستم، دانیل بل، تئوریسیون برجسته جامعه اطلاعاتی در کتاب "طلوع جامعه مابعد صنعتی" کماکان توجه خود را بر روی اقتصاد متمرکز کرد تا بحدی که اثر خود را جلد دنباله "کاپیتال" مارکس، محسوب می کرد. همچنین متفکران آینده نگر نظیر فریدون اسفندیاری(3) (اف. ام.- 2030) که در مورد مهندسی انسان بحث می کرد همچنان به تغییرات مورد نظر بمثابه عوامل درازمدتی که توسعه اجتماعی را در خود میسازند، می نگریست و تحول گلوبال برای او همچنان توسعه جامعه اطلاعاتی، محسوب می شد.
 
ری کورزویل وقوع خیلی نزدیک تغییرات عمده ای را در فیزیک و اندیشه بشر در کتاب "نقطه انفصالی نزدیک است"(4) نشان داده است. کورزویل پیش بینی می کند نقطه انفصالی حوالی سال 2045 خواهد بود. خود نیز در سال 1985، وقوع بسیار نزدیک ابزار هوشمند را بعنوان شالوده تولید هم در ارتباط با آنچه ابزارها تاکنون بوده اند و هم در ارتباط با انسان بعنوان ابزار، بررسی کردم(5). اما امروز، در پرتو آثار کورزویل که چشم های ما را به ابعاد دیگر این بحث گشوده است می بینم که انسان تا آنجا که مربوط به نیازهایش می شود، بایستی که به نوع متفاوتی بدل شود تا که بتواند عدالت و آزادی را در زندگی خود شکل دهد.
 
جالب توجه است که همه آینده نگرهای پیش از کورزویل، نظیر فریدون اسفندیاری، توجه خود را بر تئوری اقتصادی متمرکز کرده بودند در صورتیکه وی هدف خود را نه تنها قریب الوقوع بودن نقطه انفصالی قرار داده است بلکه عملاً نیز تلاش کرده است نقش عمده ای در چگونگی وقوع این تحول ایفا کند. گرچه ری کورزویل نمیگوید که خود عاملی برای جهش ژنی پیش رو بسوی یک نوع جدید بشر است اما چنین نتیجه گیری از آثار وی غیرقابل اجتناب بنظر می رسد که او چنین تحولی را قریب الوقوع بداند.
 
در طبیعت تاکنون همه جهش های ژنی در واقع حاصل اشتباهات در سطح ژنی بوده اند و جهنده های زیست پذیر، چه پیشینیان آنها محو شده باشند چه به موازات آنها به حیات خود ادامه داده باشند، باقی مانده اند(6). در گذشته، انسانها انواع تازه را بطور مصنوعی بوجود آورده اند، نظیر پیوند درختان یا پرورش انواع جدید سگ، که اساساً تا آنجا که به نیازهایشان مربوط میشد تفاوت چندانی با هم نداشتند، اما در عوض تفاوت هایشان در خصیصه هایی نظیر رنگ مو یا تفاوت های ویژگی های چهره بود. اما امروز ما شاهد تغییرات ژنی از طریق ژن تراپی و تکنیک دیگری موسوم به "میوتاژنسیس هدایت شونده*" هستیم تا که بشر تفاوت یافته ای را که بشکل عمده از انواع موجود متفاوت است، بوجود آوریم. با بهره گیری از اینگونه روش ها، نوع متفاوت انسان باید از نظر *نیازهای اصلی* خود از پیشینیان خود متفاوت باشد آنهم دقیقاً به دلیل فاکتور اقتصادی در واقعیت گلوبال، آنچه که کمتر از سوی همه آنهایی که تغییر تکاملی را به درستی در افق زندگی بشر می بینند، مورد بحث قرار می گیرد.
 
همه توجه متفکران اقتصادی، اجتماعی، و سیاسی در جامعه صنعتی، و حتی پیش از آن، در میان متفکرین عهد باستان، به موضوع نیازهای اصلی بشر، معطوف بوده است. به عبارت دیگر، غذا، پوشاک، و مسکن برای هر نگرش اجتماعی یا سیاسی موضوعی اصلی است چرا که هر مدل اجتماعی سیاسی بایستی نشان دهد که نیازهای اولیه بشر را در سیستم پیشنهادی خود، چگونه برآورده می کند. این عامل حتی در قلب سیستمی نظیر برده داری قابل مشاهده بود چون لازم بود برده داران بتوانند حداقل توان برآوردن نیازهای اولیه بیش از خود را در اختیار داشته باشند تا بتوانند که برده ای را صاحب باشند. حال اگر معضل نیازهای افزایش یابنده جمعیت بشر مشخص بتواند با نوع متفاوتی از انسان که نیازهایش تغییریافته است مطرح گردد، بجای آنکه تلاش شود واقعیت اجتماعی اقتصادی برای نیازهای موجود تغییر کند، آنگونه که در 10000 سال گذشته مرسوم بوده است، در عمل، ما معضل اقتصادی را بدون آنکه مدل تازه اقتصادی ارائه کنیم، حل کرده ایم. به عبارت دیگر، بجای آنکه توجه خود را به تصویر کشیدن یک مدل اقتصادی که قادر باشد عدالت اجتماعی را برای همه بشریت آنگونه که هست متمرکز کنیم، توجه خود را به تصویر کشیدن نوع متفاوتی از انسان که نیازهایش با وضع کنونی تکنولوژی و منابع طبیعی در جهان، قابل برآوردن باشد، متمرکز خواهیم کرد.
 
این پیشنهاد تمرینی در داستانهای تخیلی نیست بلکه آینده نگری واقعی در عصر ما ست. آنچه از آینده نگری مدرن اواسط قرن بیستم باقی مانده است چیزی نیست بیش از علم پیش بینی (فورکستینگ) آنالیتیک، و بسختی می توان عامل مبتکرانه ای در آن دید. به همین دلیل نیز آلوین تافلر خود به آن نقطه رسیده است که در راستای بینش خود از اقتصاد آمریکا و تغییر اجتماعی از نوت گینگریچ حمایت می کند(7) چرا که واضح بگویم، پیش بینی در مورد جامعه اطلاعاتی بسختی قادر است راه حل تازه ای برای ساختارهای کهنه جامعه صنعتی ارائه کند – چرا که جامعه صنعتی در هر دو شکل سرمایه داری و سوسیالیستی آن مدت هاست که کارایی خود را از دست داده است. حتی در بزرگترین اقتصاد جهان – آمریکا، میزان فقر را می توان با مشاهده افراد بیخانمانی که در خیابانهای نزدیک به کاخ سفید در میان برف بر روی زمین خوابیده اند یا 47 میلیون نفر مردمی که در آمریکا از حداقل بیمه درمانی برخوردار نیستند، درک کرد. و اروپا نیز با همه سنت سوسیالیستی خود در وضع چندان بهتری نیست. کشورهای اروپایی مزایای بازنشستگی را حذف می کنند هنگامیکه تعداد بیشتری از مردم زندگی طولانی تری دارند – که در واقع بجای آنکه طول عمر بیشتر خبر خوبی باشد خبر بدی شده است – چرا که ضمن اینکه نیازهای انسان تغییر نایافته باقی مانده اند، متوسط طول عمر انسان افزایش یافته است.
 
همه جهش های ژنی مطلوب نیستند. بسیاری از آنها زیان آور یا خنثی هستند. و ما نمیتوانیم منتظر وقوع جهش ژنی مطلوب بنشینیم تا در زمان آینده به وقوع بپیوندد(8) و در پاسخ به آنچه کورزویل *تغییرات شتابنده* می خواند، بشریت نیاز دارد که برای *تکامل شتابنده* تلاش ورزد(9). بنابراین ما نباید برای وارد کردن جهش ژنی مطلوب، منتظر وقوع خودبخودی آن شویم. هر سیستم اخلاقی که اینگونه عمل را غیراخلاقی تلقی کند بشریت را در برابر بدترین وضعیت رها خواهد کرد، زمانیکه ما شاهد رشد شتابنده جامعه اطلاعاتی هستیم. اخلاقیات کهنه شده نمیتوانند پاسخ معضل پیش روی نوع بشر را فراهم آورند جدا از آنکه چقدر خود را مملو از معنویت تصور کنند. ما نیاز داریم که دیدگاههای اخلاقی خود را تغییر دهیم، سیستم های اخلاقی که خود بیشتر مانعی در مقابل ما هستند، تا تئوری های اقتصادی ما.
 
مرکزی بودن موضوع نیازهای بشر نسبت به موضوع کار تفاوت عمده مسأله ای است که در مقابل آینده نگرهای امروز قرار دارد نسبت به آنچه در مقابل متفکرین پیشرو قرن نوزدهم قرار داشت.
 
برنامه ریزی برای نوع متفاوت انسان محدود به بحث های مدافع یا مخالف ترانس ئومانیسم نیست. ری کورزویل معتقد است که ما ترانس ئومان نخواهیم داشت بلکه این خود انسان است همانگونه که به دفعات هموسپینزسپینز در تاریخ تکامل خود جهش داشته است، تغییر خواهد کرد. برخی دیگر این تغییر را ترانس ئومانیسم توصیف می کنند. نکته بحث آنقدر در مورد خصیصه های نوع نیست که در مورد نیازهای آن است. یک واریانت جدید با نیازهای مناسب برای واقعیت گلوبال، تغییری تاریخی خواهد بود که می تواند دسترسی به جامعه ای عادلانه و آزاد را ممکن سازد.
 
به عنوان مثال یک نوع حیوانات را که نیازهای اولیه اش با اکثر حیوانات متفاوت است می توان در تاردیگرادها یا خرس های آبی دید(10). این موجودات کوچک قادرند در درجه حرارت های بسیار سرد یا بسیار گرم، تحت پرتو اشعه های مختلف و در شرایط خلاء در فضا به راحتی ادامه زندگی دهند و تولید مثل کنند.
 
گفتمانی که در مورد نوع متفاوت بشر است مکانیسم های این گذار را در بر می گیرد. می شود جهش های ژنی در ژنوم بشر وارد کرد تا که در فنوتایپ تغییر ایجاد کرد و خصیصه های نوع جدید بشر را ممکن ساخت اما چگونه میشود بدانیم که چه نوع جهش ژنی را باعث شویم بویژه آنکه این جهش های ژنی تاکنون مشاهده نشده اند؟ مسأله دیگر این است که چگونه چنین آزمایشهایی را می شود با مدل های دقیق انجام داد و بر موانع اخلاقی فائق آمد تا که بشود اثر جهش های ژنی مختلف را بر فنوتایپ بشر، مورد ارزیابی قرار داد.
 
پرسش این است که هرگاه این واریانت انسانی، یا نوع متفاوت بشر بوجود آید، آیا در دسته بندی های اصلی یا دسته بندی های فرعی قرار خواهد گرفت. آیا یک نوع (species) خواهد بود یا یک زیرنوع (subspecies)؟ برای آنکه واریانت را بشود نوع تازه توصیف کرد نباید قادر باشد که با بشر عادی کنونی جفت گیری کند و فرزندی که قادر به تولید مثل باشد، بوجود آورد. ما باید این مسأله را مورد تحقیق قرار دهیم و اگر واریانت جدید بتواند با نوع کنونی بشر تولید مثل کرده و فرزند قادر به تولید مثل به وجود آورد، در آن صورت یک زیرنوع (subspecies) خواهد بود و نه یک نوع تازه.
 

نوزدهم بهمن ماه 1389

* site-directed mutagenesis میوتاژنسیس هدایت شونده

1. http://www.ghandchi.com/iranscope/Anthology/Flechtheim.htm

2. http://www.ghandchi.com/iranscope/Anthology/Jouvenel.htm

3. http://www.ghandchi.com/368-transhumanism.htm

4. http://www.ghandchi.com/423-Singularity.htm

5. http://www.ghandchi.com/353-IntelligentTools.htm 

6. http://www.sciencedaily.com/releases/2011/01/110125172418.htm

7. http://www.ghandchi.com/642-JoeThePlumberEng.htm

8.

9. http://www.sciencedaily.com/releases/2011/01/110124102921.htm

10. http://en.wikipedia.org/wiki/Tardigrade

مطالب مرتبط

نوع متفاوت بشر بخش سوم-- سؤالی از ری کرزوایل
http://www.ghandchi.com/1217-human-variant-part-three.htm  
Human Variant Part Three-- a question from Ray Kurzweil
http://www.ghandchi.com/1217-human-variant-part-three-english.htm

نوع متفاوت بشر بخش چهارم: مرحله بعدی خودآگاهی
http://www.ghandchi.com/1218-human-variant-part-four.htm
Human Variant Part Four: Next Stage of Self-Consciousness
http://www.ghandchi.com/1218-human-variant-part-four-english.htm

ما نتیجه اشتباهات خوشآیند هستیم
http://www.ghandchi.com/1206-mistakes-and-us.htm  
We are Results of Desired Errors
http://www.ghandchi.com/1206-mistakes-and-us-english.htm