Sam Ghandchiسام قندچيفضا و اندیشه نو

 سام قندچی

http://www.ghandchi.com/312-Space.htm

 

Space and New Thinking

http://www.ghandchi.com/312-SpaceEng.htm

 

در پی موفقیت مأموریت جدید به مریخ به مدیریت فیروز نادری و همچنین با اعلام سیاست جدید فضائی جرج بوش، خوشحالم که فضا را پس از سالها دوباره در صدر خبر ها می ببینم. سی سال پیش هنگامیکه نخستین انسانها برروی کره ماه پا گذاشتند، یک پیش شرط تمام اندیشه بشر یعنی تفکر مقید-به-زمینEarthbound از هم پاشید.

 

منظور از مقید-به-زمین  بودن چیست؟  درست است که تئوری کپرنیکی گردش زمین به دور خورشید، دیدگاه بطلمیوسی زمین-مرکزبین جهان را به دور ریخت، اما به طور ناخود آگاه،  اثر جاذبه زمین بر فکر بشر،  کماکان برقرار بود. اگر قبل از کپرنیک ما نگران بودیم که از لبه زمین سقوط نکنیم، پس از وی،  وقتی درباره حد زمان و مکان میاندیشیدیم، هنوز نگران بوده ایم که از لبه کیهان سقوط نکنیم*.

 

بیشتر آنکه مقید-به-زمین بودن همیشه به معنی تقید به یک مکان معین بر روی زمین بوده است، یک ده، یک شهر،  یک کشور.  در 1969، زمانیکه نیل آرمسترانگ به زمین از کره ماه نگریست، وی به هیچ نقطه ای برروی زمین متصل نبود.  به عبارت دیگر، دیدن کره ارض به صورت واحد، شکل نرمال یعنی عادی دیدن زمین از فضا است، دیدگاهی که گلوبال است و میتواند مبنای ارزش های انسانی در دنیای فراصنعتی باشد.

 

اندیشه بشر اساسأ طی هزاره ها،  مقید-به-زمین و آنترو مورفیک یعنی انسان سان بوده است. 

 

انسان سان و همچنین انسان مرکز بین به این معنی است که ما سعی میکنیم جهان را به شکل ارزش ها و تجربیات انسان ها بفهمیم.  همانطور که در نوشته متافیزیک و مذهب توضیح دادم، ما از اصطلاحاتی نظیر *خالق* و *مخلوق* استفاده میکنیم، چرا که انسانها با ابزار سازی *خالقینی* بودند که میتوانستند با استفاده از ابزار اشیأ مختلف را بسازند، و محصول بدست آمده *مخلوق* آنها بود.  بالاخره بسط دادن این نگرش به همه جهان طی قرون اشکال مختلف انسان مرکزبینی و انسان سانی را در سیستمهای فلسفی و مذهبی به ارمغان آورده است.

 

با اختراع هوش مصنوعی و ننوتکنولوژی، دیدگاه انسان سانانه از جهان در حال تغییر است، و به همین دلیل در جوامع پیشرفته، متافیزیک دیدگاه بودائی از جهان بیشتر مورد پسند شده است تا متافیزیک مذاهب ابراهیمی که انسان مرکز بین هستند.

 

سفربه فضا، هوش ماشینی، و ننوتکنولوژی باعث تغییرات ژرف در  دیدگاه ما از جهان و خود، در تمدن های جدید میشوند.  البته این تحولات جدید تکنولوژیک بر زندگی ما نیز از نظر تکنیکی تاثیر میگذارند. بدون کوششهای سفر های فضائی در سالهای 1950 و 1960، ماهواره های ارتباطاتی امروز وجود نمیداشتند، که امکان پخش برنامه های تلویزیونی در سراسر گیتی و تماس های تلفنی بین المللی را ممکن کرده اند.  امروزه حتی استخراج معدن در استروئیدها و تولید برخی مواد در فضا دیگر رویا های داستان های تخیلی نیستند.

 

معهذا در این نوشته موضوع توجه نگارنده این است که چگونه در پی این تحولات، معنی زندگی برای ما در حال تغییر است.  اجازه دهید ابتدا دیدگاه کنونی علم را از مبدأ و آینده جهان  ذکر کنم.

 

امروزه اساسأ دو تئوری کیهان شناسی درباره مبدأ گیتی وجود دارد. اولی تئوری بیگ بنگ است که از سالهای 1930 با ما بوده است و دومی تئوری استدی استیتSteady State است که از سالهای 1940 مطرح بوده است.  بیگ بنگ در مقایسه با تئوری دوم، آغاز و پایان برای جهان می بیند، و به قول استیون هاوکینگ، سوأل اینکه قبل از بیگ بنگ چه بوده نظیر آن است که بپرسیم شمال قطب شمال چیست، سوألی بی معنی.

 

نیازی به گفتن نیست که دانشمندانی هستند که این نظریه را به چالش کشیده و فکر میکنند این ممکن است که بپرسیم قبل از بیگ بنگ چه بوده است، چرا که آنان بیگ بنگ را یک یکتائی انفصالیsingularity نمیبینند، و با تئوری استرینگstring theory سعی در تعریف این نقطه میکنند. اما اطلاعات علمی موجود با تئوری بیگ بنگ بیشترسازگارند.

 

در سال 1989، رساله ای تحت عنوان "معنی زندگی" منتشر شد. در آنجا کار اریک شسان Eric Chaisson در کتاب عصر زندگیLife Era  وی را ذکر کردم که تازه در آنزمان منتشر شده بود. هنوز به تصور نگارنده این سطور آنچه وی پیشنهاد کرده بود، در زمان ما جالب ترین تئوری برای درک تکامل هستیcosmos است.  وی سه عصر به شرح زیر در توسعه جهان پس از بیگ بنگ میبیند.

 

عصر اول عصر انرژی است که پس از بیگ بنگ بوده که حدود 14 میلیارد سال پیش بوده  و در آنزمان بیشتر جهان انرژی است تا ماده. عصر دوم عصر ماده است وقتیکه کهکشانها و ستارگان و اجرام سماوی شکل گرفته اند، سومین هم عصر زندگی است که حدود 5 میلیارد سال پیش شروع شده و در حال قوت گرفتن بیشتر است.

 

برای اریک شسان، هوش بشر توان بازتاب و تأمل بر اطلاعاتی را دارد و خود در جهان نهفته است، حتی قبل از عصرانرژی، اما با افزایش بغرنجی جهان طی این اعصار، زندگی هوشمندانه که قادر به بازتاب بر خود است متولد شده است.  وی این فرضیه را ارائه میدهد که عصر زندگی در نقاط مختلف گیتی حدوداً هم زمان شروع زندگی در زمین منظومه شمسی ما  است، و در نتیجه وی زندگی و هوش خارج از زمین را با استدلات بیشتر از کپلر، که قرن ها قبل از وی ارائه کرده، طرح میکند.

 

شسان فکر میکند اسپاتنیکSputnik پنجاه سال پیش اولین فرصتی بود که تمدنی پیشرفته در نقطه ای دیگر از گیتی میتوانست شیئی مصنوعی به دور کره زمین را مشاهده کند، و برای آنانکه 50 سال نوری از ما فاصله دارند،  50 سال طول میکشد تا این اتفاق را مشاهده کنند،  و اگر سعی در تماس با ما کنند، 50 سال دیگر طول میکشد که ما پاسخ آنها را دریافت کنیم.  تا آنجا که میدانیم،  نزدیک ترین ستارگانی که سیستم سیاره ای دارند بیش از 50 سال نوری از ما فاصله دارند و نشنیدن از آنها چندان تحیر انگیز نیست.

 

در سالهای اخیر، همچنین آثار ری کرزوایل، در عرصه هوش مصنوعی و تأثیرات آن بر روی جهان،  دیدگاه هایی تازه در این زمینه ارائه کرده چرا که وی نشان داده چگونه هوش مصنوعی و ننوتکنولوژی از پایه جهان را از نو خلق میکنند.  کورزویل در کتاب عصر ماشینهای معنوی Age of Spiritual Machines جزئیات سطح تازه بغرنجی complexity در تجدید ساختمان هوشمند جهان را نشان داده است.

 

 اگر مدل اریک شسان اتخاذ شود، کوشش های کرزوایل و درکسلر  در باز آفرینی جهان میبایست عصر شعور Intelligence Era خوانده شود، که سطح جدیدی از بغرنجی را به جهان میاورد. درست است که شسان نیز *تفکر* را به مثابه دستاورد برجسته عصر زندگی طرح میکند، اما بازآفرینی جهان که هوش مصنوعی و ننوتکنولوژی ممکن میکنند، فراسوی آن چیزی است که در پروسه طبیعی تکامل ذهنیت قابل تبیین است، و آنگونه که کرزوایل نشان داده،  نتائج بسیار جدیدی را برای هستی باعث میشود.

 

کارهای بسیاری باید کرد تا جهان را در پرتو تحولات جدید درک کرد، نظیر آنچه که صاحب نظرانی نظیر کورزویل و شسان ترسیم کرده اند، معهذا یک چیز آشکار است، و آن این واقعیت است که بشریت دوران دیدگاه های انسان سانانهanthropomorphic و مقید-به-زمینEarthbound را پشت سر گذاشته است.

 

پایان دیدگاه انتروپوموفیک (انسان سانانه) به این معنی است که جهان دیگر به شکل مدل های خالق و مخلوق انسانها قابل درک نیست، انسانهائی که قادر بودند اشیأ را با ابزار بسازند، و این نگرش را به سراسر گیتی بسط داده بودند. تعمق اندیشمندانه درباره جهان از دیدگاه نو به ما اجازه میدهد رابطه سیمبیاتیکsymbiotic  با یکدیگر و با جهان در سطح وسیع ایجاد کنیم، بر مبنای رزونانسresonance، و نه  از دیدگاهی که ما را ارباب و طبیعت را برده میانگارد، و یا ایدئولوژی هائی که اعتقاد دارند خدا و نمایندگانش روی زمین ارباب هستند،  و مردم بنده آنانند.

 

پایان دیدگاه مقید-به-زمین به این معنی است که ما بایستی نگرش جهان با پیش فرض قدرت جاذبه و الصاق به نقطه معینی از زمین را کنار گذاریم، و بجای نگرانی از سقوط در لبه زمان و مکان، و تقید به دیدگاه ناسیونالیستی از جهان، قادر شویم دیدگاه گلوبالی از خود و واقعیت داشته باشیم.  البته آشکار است که بستگی به آنکه ریشه هر کسی چیست، وی ممکن است در نقطه معینی مثمر ثمرتر باشد،  و عشق به آن منطقه به معنی ناسیونالیسم نیست.

 

حقیقت آن است که نزدیک ترین سیارات اگزوexo-planets یعنی سیارات منظومه های فراسوی منظومه شمسی ما، که قادر به رشد حیات باشند، سالهای نوری از ما دورند، و مدتها طول خواهد کشید تا سفر فضائی به آن مقاصد امکان پذیر باشد. ولی ما خوشبختیم که ممکن است در مریخ و یوروپا Europa (یکی از ماه های سیاره مشتری) حیات امکان پذیر باشد . آن ها در فواصل معقولی برای سفر فضائی در زمان ما هستند.  ایجاد کولونی های انسانی در این نقاط، میتواند تمام نگرش ما را از خود و جهان تغییر دهد.

 

این کوششی است برای همه بشریت و نه فقط یک ملت،  و مرگ یک زن هندی فضانورد در تراژدی آخر شاتلshuttle ، و حضور مدیر برنامه ای ایرانی الاصل برای پروژه مریخ کنونی این حقیقت را بیشتر نشان میدهد.  این واقعیت نشان میدهد که چرا این موضوع برای هر ملتی از جمله ایران و ایرانیان مهم است.  این افتخار هر ملت است که کوششهای هموطنان خود را در سازمان هائی نظیر National Space Society -NSS  برای پیشبرد مرزهای تمدن بشریت شاهد باشد، آنگونه که 30 سال پیش ژرارد اونیلGerard K. O'Neill در آثار پیشگامانه خود برای ایجاد کلونیcolony در فضا مینوشت.

 

سام قندچی، ناشر و سردبیر

ایرانسکوپ

http://www.iranscope.com

26 دی 1382

January 16, 2004

 

 

مطلب مرتبط:

یادداشتی درباره آغاز زمان هاوکینگ
http://www.ghandchi.com/824-hawking-time.htm

A Note about Hawking's Beginning of Time
http://www.ghandchi.com/824-hawking-time-english.htm

 

آینده انستیتو ستی
http://www.ghandchi.com/1193-seti-future.htm
Future of SETI
http://www.ghandchi.com/1193-seti-future-english.htm
 
 

 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

SEARCH