Sam Ghandchiسام قندچي  به بهانه ی خواندن یادداشت آقای آزادیبان درباره کتابهای مقدس
سام قندچی

http://www.ghandchi.com/2531-ketabhaaye-moghaddas.htm

 

ketabhaaye-moghaddas

 

چند دقیقه پیش یادداشتی را از آقای آزادیبان در بلاگ پارس تورچ می خواندم، تحت عنوان: «کتاب هایی که هیچگاه مقدس نبودند و نیستند» (1). یادداشت ایشان مرا به یاد تجربه ی 55 سال پیش خود با کتابهای مقدس انداخت. تابستانِ بعد از کلاس ششم دبستان بود، قرانی با ترجمه فارسی خریدم و مطالعه کردم. کلاً توجهم را عباراتی که در قران به همکاری با دیگر مذاهب مربوط است، جلب کرد. و در همان تابستانِ پایان مدرسه ابتدایی، انجیل و تورات را هم خریدم و خواندم و برایم جالب بود که داستانهای این کتابهای مقدس به هم شباهت داشتند. شاید همین دیدگاه تطبیقی از مذاهب گوناگون، باعث شد که تابستان سال بعد یعنی پس از کلاس هفتم، به مطالعه آثار عرفانی پرداختم و بعد هم در کلاس هشتم دبیرستان، دیگر همه اینها را کنار گذاشتم، دوربین نجومی برای خودم ساختم، و کتابهای علمی و فلسفی می خواندم، از جمله دکارت را در کلاس نهم دبیرستان خواندم. این انتخابهایم نشان می داد که شاید شیرازه ی آدمی مذهبی را نداشتم، و دیگر هم سراغ کتاب مقدسی نرفتم، هرچند آثار بوداییسم و کنفوسیونیسم و تائوئیسم را سالها بعد مطالعه کردم، و از دیدگاهی فلسفی، و نه توجهی مذهبی، و همچنین از زاویه مدیتیشن که گرچه برای پیروان بوداییسم بعنوان مذهب است، اما برای این قلم بیدار اندیشی و روشن بینی (2) معنایش مذهب نبود و مدیتیشن نظیر توصیف یکی از استادان ذن شبیه کاغذ توالت بود (3). البته شاید برای پیروان مذهب بودائیسم، مدیتیشن اینگونه نیست و تجربه آنها از مدیتشین نظیر عبادت کردن در مذاهب دیگر است، نمی دانم، ولی می دانم که یک بوداییست عادی نه روشنفکر یا رهبر مذهبی، بازهم توان خود را در حد بودا شدن می بیند گرچه هیچگاه به آن مرتبت نرسد، اما به همت خود مربوط می بیند، در حالیکه یک مسلمان، پتانسیل خود را در حد پیامبر شدن نمی بیند. البته اسلامِ صوفیان و عرفا، بیشتر به دیدگاه پیروان مذهبی بوداییسم نزدیک است تا اسلامِ روحانیون (4). به هر حال منظورم این است که نگاه یک فرد غیرمذهبی نظیر این قلم با نگاه یک فرد مذهبی بسیار متفاوت است.

 

حالا کسی مانند زنده یاد احمد کسروی را به یاد آوریم، که نظیر توماس جفرسون دئیست بود یعنی خداباور (5)، و نه لزوماً معتقد به مذهب خاصی؛ او و هودارانش مراسم کتابسوزان راه می انداختند. از نظر این قلم کارشان بسیار غلط بود. بحث آقای آزادیبان را می فهمم که می گویند اگر کسی قران می خرد، باید حق داشته باشد کتابی را که صاحبش است، آتش بزند، اما واقعاً بحث این نیست و مسأله تفاوت نگرش فرد مذهبی و انسان غیرمذهبی به کتاب مقدس است. شادروان احمد کسروی به رغم خداباوری اما فردی غیرمذهبی بود، گرچه شاید درباره خود اینگونه نمی اندیشید، ولی این قلم بعد از خواندن کتابهای او درباره تشیع و دیانت بهایی می گویم که وی نظیر اکثر دانشمندان علوم اجتماعی، به آن مذاهب نگاه کرده است. یعنی احمد کسروی نیز نظیر این قلم که غیرمذهبی هستم به آن کتابهای مقدس می نگریسته، اما متأسفانه قادر نبوده نگاه فرد مذهبی را به این کتابها درک کند. فرد مذهبی ممکن است یک خط این کتابها را نخوانده باشد ولی برایش اینها سمبل اعتقاداتش هستند و وقتی کسی این کتابها را می سوزاند یعنی دارد بخشی از وجود انسان مذهبی را می سوزاند، و حتی اگر نتیجه این کتابسوزان باعث شود که فرد مذهبی با دیدن ناتوانی خدا برای حفظ کتاب خود، اعتقاداتش از بین برود یا سست شود، اما جای خالی را، آن انسان مذهبی، احتمالاً با گرویدن به یک کالت عقیدتی، سیاسی یا روانشناسانه و امثالهم پر خواهد کرد، و نه آنکه انسانی آزاد و غیرمذهبی شود که بتواند از نظر فکری، معنوی و اعتقادی بطور سالم روی دو پای خود بایستد. آنهایی که غیرمذهبی هستند خودشان اینگونه هستند، یا شده اند، و تجربه این قلم هم در بالا ذکر شد.

 

در نتیجه به رغم آنکه ترور زنده یاد احمد کسروی را توسط کوکلاکس کلانهای اسلامی (6)، محکوم می کنم و قتل کسروی را توحش محض نظیر دوشقه کردن های سیاهپوستان و دیگر جنایات کوکلاکس کلانهای آمریکا، قلمداد می کنم (7)، و به رغم آنکه آثار علمی شادروان احمد کسروی را ارج می نهم و بویژه از تاریخ مشروطه ایران، تاریخ هیجده ساله آذربایجان و دیگر تألیفات زنده یاد احمد کسروی بسیار آموخته ام (8)، اما روش برخورد او را به کتابهای مقدس بسیار غلط می دانم و شاید اگر در آن روزگار زندگی می کردم با شادروان احمد کسروی شاخ به شاخ می شدم. فرض کنیم شما آقای آزادیبان فردا دوست دختری پیدا کنید که مذهبی باشد و یک قران کوچولو در جیبش همیشه با خود داشته باشد. اگر کتابسوزان راه اندازید و به او ثابت کنید که از خدا خبری نمی شود و او به آتئیسم شما ایمان آورد، وی را برای ورود به یک کالت آتئیستی رهنمون شده اید نه آنکه برای آزاداندیشی و خردورزی، کمکی به او کرده باشید. اگر اعتقادات مذهبی او برایتان قابل تحمل نیست، بهترین کار این است که از خیر علاقه به او بگذرید و کسی را پیدا کنید که مثل خودتان غیرمذهبی باشد. اگر هم اشتباه کردید و ازدواج کردید و بعداً دیدید که او قران کوچولو و «آیت الکرسی» خود را در کشو کنار تختش همیشه دارد، لازم است که اگر نمی توانید تحمل کنید، جدا شوید وگرنه آتش زدن یا در سطل آشغال ریختن آن مقدسات، تبدیل همسرتان را به عضو کالتی لامذهب به دنبال خواهد داشت، که اگر بدتر از کالتهای مذهبی نباشند، بهتر نیستند، و تجربه ی کمونیسم و فاشیسم دست کمی از این کوکلاکس کلان های اسلامی در ایران و خاورمیانه ی امروز، نداشته است. به قول یکی از بزرگان تاریخ اندیشه، جهنم را نیز با نیت خیر ساختند. به خوانندگان توصیه می کنم بویژه سه بخشِ شستشوی مغزی یا کنترل مغز، بسته بودن اعتقادات، و وجود نگره های غیر قابل تبیین را در مقاله ای که لینک آن در پانویس آمده، مطالعه کنند (9).

 

در پایان لازم به یادآوری است که آنچه بحث شد ابداً نقد نوشته آقای آزادیبان نبوده و بحثی کلی بود که با مطالعه مقاله ایشان به فکرم رسید که مطرح کنم و امیدوارم کسی تصور نکند آنچه در اینجا نقد شده، نظرات آقای آزادیبان بوده، که نیست.

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران،

 

سام قندچی

IRANSCOPE.COM
http://www.ghandchi.com

بیست و سوم اسفند ماه 1397
March 14, 2019

 

پانویس:

 

1. آزادیبان: کتاب هایی که هیچگاه مقدس نبودند و نیستند
https://goo.gl/6qC3BA

 

2. بیدار اندیشی و روشن بینی
http://www.ghandchi.com/449-Enlightenment.htm
Wakefulness and Enlightenment
http://www.ghandchi.com/449-EnlightenmentEng.htm

 

3. کاغذ توالت و کنفرانس پرندگان
http://www.ghandchi.com/320-Conference.htm
Toilet paper and Conference of the Birds
http://www.ghandchi.com/320-ConferenceEng.htm

 

4. صوفیگری و تقدیر گرائی- یک یادداشت کوتاه
http://www.ghandchi.com/354-Sufism.htm
Sufism and Fatalism - A Brief Note
http://www.ghandchi.com/354-SufismEng.htm

 

5. خدا و ما -ویرایش دوم
http://www.ghandchi.com/844-god-and-us.htm 
The God and Us
http://www.ghandchi.com/844-god-and-us-english.htm

 

6. درباره کوکلاکس کلان های اسلامی

http://ghandchi.com/islamic-kkk.htm

 

7. درباره قتل کسروی توسط کوکلاکس کلانهای اسلامی

http://www.ghandchi.com/1503-kasravi-nosrat-amini.htm

 

8. برخی آثار زنده یاد احمد کسروی

http://www.ghandchi.com/iranscope/Anthology/kasravi.htm

 

9. آینده نگری و کالت های بازمانده جنبش کمونیستی- ویرایش سوم
http://www.ghandchi.com/2063-CommunistCults.htm
Futurism versus the Iranian Cults of Past Communist Movement
http://www.ghandchi.com/37-Cults.htm  

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

 

 

 

 

 

SEARCH