Sam Ghandchiسام قندچي درک غلط برخی دوستان چپ یا «چپ سابق» از آینده نگری، ویرایش دوم
سام قندچی

http://www.ghandchi.com/2859-chap-ayandehnegari.htm

مطالب مرتبط:  http://bit.ly/2kov5BP   http://bit.ly/2vUmQ2A

http://bit.ly/2krwQhC    http://bit.ly/2mpwmt7

 

chap-ayandehnegari

 

پیشگفتار ویرایش دوم در 18 ماه سپتامبر 2019:

به تصور برخی دوستان چپ ایرانی، آینده نگرها نمی دانند با بخشی از گذشته به آینده میروند و گویی برای دیدگاه آینده نگر، مدرنیسم نوعی انتقال صد در صدی است. بعضی هم تصور می کنند آینده نگری به معنی کنار گذاشتن گذشته و سپردن آن به مورخان و تمرکز بر آینده است. بسیار خرسندم که این دوستان می خواهند از آینده نگری نقد کنند یا درباره نگرش آینده نگر، کنکاش به عمل آورند. اجازه دهید مثالی بزنم. فرض کنیم شما دارید در پیاده رو در خیابان راه میروید. پای شما بدون آنکه حتی شما آگاهانه در مورد جایی که در قدم بعدی پایتان فرود می آید، حرکت می کند. یعنی ذهن شما یا به اصطلاح ذهنیت عضوی از بدن شما یعنی پا، ناخودآگاه بر اساس تجربه ی گذشته گام بعدی را تنظیم می کند، یعنی بصورت لینیر یا خطی. اما اگر مثلاً یک دفعه زمین پیش پای شما درست در همان نقطه که پایتان فرود می آید شن روان باشد و نه آسفالت یا سنگ چین یا هرچه در مسیر تاکنونی بوده، یکه می خورید و با تفکر سعی می کنید ببینید چه شده و گام بعدی را به شکل دیگری متفاوت با آنچه حالا گذشته ی بلافاصله است، تنظیم می کنید. اما اگر می خواستید با آینده نگری گامهایتان را بردارید، و سناریوهای مختلف را برای مسیری که پیش رو دارید، ارزیابی می کردید که بازهم ارزیابی لینیر یا تک خطی دوباره یکی از گزینه ها خواهد بود، با این برنامه ی تازه، دوباره به راه پیمایی خود ادامه می دهید با نتایج بهتر. شاید بعدها ابزاری با استفاده از هوش مصنوعی نظیر آنچه در اتوموبیلهای بی راننده تعبیه شده، برای راه رفتن در خیابان هم ساخته شود. امیدوارم این مقدمه ی کوتاه برای درک بهتر بحثی که در زیر می آید، مفید باشد و موضوع را بیشتر گیج نکرده باشم.

 

ابتدا لازم است خاطر نشان کنم که در عرصه عکس آن، یعنی نقد آینده نگرها از چپ، برعکس تصور این دوستان، فضیلتی بر مبالغه بنا گذاشته نشده است. از جمله نقد دانیل بل و الوین تافلر از چپ بسیار دقیق است و شک دارم کسی بتواند کتاب «فرا رسيدن جامعه فراصنعتی» نوشته ی دانیل بل را اغراق بخواند. نوشتار این قلم نیز در نقد مارکس و مارکسیسم در لینک ضمیمه در دسترس است (1) و از خوانندگان درخواست می کنم خود بخوانند و قضاوت کنند. ضمناً چون گفتمان های مارکسیسم، و آینده نگری، بین المللی است، بحث ها به انگلیسی هم نوشته شده تا در سطح بین المللی نقد شود، و شده است.

 

اما تا آنجا که به نقد این دوستان به آینده نگری مربوط می شود، واقعیت این است که از نظر آینده نگرها شکی نیست که ما با بخشی از گذشته به آینده می رویم و مدرنیسم انتقالی صد در صدی نیست، اما بحث این است که وقتی سناریویی را برای آینده در نظر داریم، آیا به نتایج آن پیش از آنکه حال به آینده تبدیل شود فکر کرده ایم. مثلا دستکم برای مارکسیستها از زمان مانیفست، این تصور وجود داشت که با از بین بردن مالکیت خصوصی بر وسائل تولید به حذف مالکیت و طبقات دست خواهند یافت، اما هیچگاه به نتیجه جانبی چنین اقدامی نیاندیشیده بودند یعنی اینکه خود مقامات دولتی به طبقه مالک جدیدی ارتقا یابند که بعنوان صاحب همه اموال دولت عمل کنند و روی همه سرمایه داران خصوصی را در عرصه عدالت و آزادی سفید کنند. به این کار یعنی دیدن نتایج چنین سناریوهای سیاسی و اجتماعی می گویند آینده نگری. لازم به تذکر است که آوردن مثال از گذشته چه توسط آینده نگرها و چه توسط چپ، ربطی به دیدگاه آینده نگری یا چپ ندارد و انسان بیشتر از طریق آنالوژی یا تشبیه به آنچه دانسته است، موضوعات تازه را درک می کند و به همین دلیل مثالها در بیشتر مباحث اجتماعی برای درک بهتر موضوعات، از گذشته هستند، اما، هدف کاری که مورخان می کنند نیست، که کاملاً موضوع مورد نظرشان، گذشته است و نه آنکه بخواهند برای تشبیه، از گذشته عاریت بگیرند، و در نتیجه چنین موضوعی را بعنوان اختلاف چپ و آینده نگری مطرح کردن، خلط مبحث کردن درباره هردو گفتمان آینده نگری و چپ و بحثی نادرست در مورد مقایسه ی آنها است. دوباره توصیه می کنم نوشتار «آینده نگری چیست» را با دقت برای درک اختلاف این دو گفتمان، مطالعه کنید.

 

متأسفانه زمانی درک مردم از "کمونیست" در ایران تبلیغاتی بود که گویی "کمو" یعنی "خدا" و "نیست" هم که یعنی "نیست" و در نتیجه کمونیست به زعم آن شیادان، یعنی "خدا نیست" یا عده ای می گفتند سوسیالیسم یعنی مسلک اشتراکی و بعد هم می گفتند سوسیالیستها زن هایشان را تقسیم می کنند. این اظهارات مطمئناً از فضیلت و خرد برنخاسته بود، حالا اسم این کار را بگذاریم ناآگاهی، مبالغه یا غرض ورزی. خوب است دوستان چپ یا «چپ سابق» اقلاً اشاعه دهنده ی دیدگاه های ناقص از آینده نگری نشوند. در نوشتار «آینده نگری چیست» با ذکر منابع، در مورد معنای آینده نگری بحث شده که دوستان می توانند مطالعه کنند (2). در نوشتار «آینده نگری مدرن» (3) نیز، دقیقاً در چارچوب بحثی تاریخی سه عرصه ی مشخص آینده نگری مدرن توضیح داده شده اند که نه تنها نوع توجه آینده نگرها به گذشته را نشان می دهد بلکه همچنین مشخص است که برخی درخواستهای عمومی در دنیای مدرن در زمینه ی آزادی و عدالت، قابل تحقق در جامعه صنعتی نبوده و راهی جز این نیست که توجه ما بر جامعه فراصنعتی متمرکز شود، آنچه برتراند دوژوونل و اوسیپ فلشتایم در نخستین سالهای پس از جنگ دوم جهانی در فرانسه و آلمان مطرح کردند، و بسیاری از اندیشمندان آینده نگر مدرن، نظیر دانیل بل و الوین تافلر، از نظرات آنان الهام گرفتند و امروز نیز بحثهای کرزوایل درباره سینگولاریته در ادامه این نگرش آینده نگر است.

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران

 

سام قندچی

IRANSCOPE.COM
http://www.ghandchi.com

بیست و هفتم شهریور ماه 1398
Sept 18, 2019

*ویرایش نخست این مقاله در یازدهم بهمن ماه 1395 برابر با 30 ماه ژانویه   2017 منتشر شد
 

 

پانویس:

 

1. اندیشه مارکسیستی و مونیسم -یکتا گرائی
http://www.ghandchi.com/299-Marxism.htm
Marxist Thought & Monism
http://www.ghandchi.com/299-MarxismEng.htm

 

2. آینده نگری چیست؟
http://www.ghandchi.com/468-AyandehnegariChist.htm
 

3. آینده نگری مدرن
http://www.ghandchi.com/347-Futurism.htm
Modern Futurism
http://www.ghandchi.com/347-FuturismEng.htm

مطلب مرتبط

 آينده نگري و پايان مرگ
https://www.youtube.com/watch?v=CW81mhrFbBo

 

تأملی فلسفی: خردگرائی و آینده نگری-ویرایش دوم
http://www.ghandchi.com/508-falsafe.htm

 

دکتر اسماعیل نوری علا: پيامبران سيارهء جديد ميمون ها
http://isdmovement.com/2015/0815/082815/082815.Esmail-Nooriala-Prophets-of-the-doosday.htm
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

برای حزب جمهوریخواهان سکولار دموکرات و آینده نگر ایران
https://sites.google.com/site/futuristparty

 

 

SEARCH