Sam Ghandchiسام قندچي نیروهای سیاسی که اراده ایجاد تغییر را در ایران دارند-ویرایش دوم

سام قندچی

http://www.ghandchi.com/1833-ChangeWill.htm

 

نوشتار زیر نزدیک به شش سال پیش در چهارم بهمن ماه 1390 به رشته تحریر درآمده و در این ویرایش دوم تغییری موضوعی در متن اصلی داده نشده است، هرچند از جمله هوگوچاوز و فیدل کاسترو که به آنها بعنوان متحدان آن روز محمود احمدی نژاد اشاره شده، دیگر در قید حیات نیستند. با اینهمه بسیاری از موضوعاتی که در اینجا مورد بحث قرار گرفته اند همچنان در صحنه سیاسی ایران مطرح هستند و ممکن است مطالعه این نوشتار به رغم کهنه بودن برای خوانندگان همچنان ارزش هزینه وقت داشته باشد. لازم به یادآوری است که در شش سال گذشته تشکیلاتهایی نظیر  حزب سکولار دموکرات ایرانیان شکل گرفته اند که در زمان تحریر این مطلب وجود نداشته اند و به همین دلیل از این حزب ذکری به میان نیامده است. س.ق. نهم دی ماه 1396

----------------------------------------------------------------------------------

 

ایران در وضعیتی است که هم گروه بندیهایی از نیروهای سیاسی در قدرت، اراده ایجاد تغییر دارند، و هم جریاناتی در اپوزیسیون ایران، و این امر هیچگاه به اندازه این روزهای انتخابات، تحریم ها و تهدیدهای نظامی، به نمایش گذارده نشده است. تا آنجا که به نیروهای سیاسی حاکم مربوط می شود، بزرگترین اراده برای تغییر را خود آیت الله خامنه ای در ایران دارد که می خواهد ولایت فقیه را موروثی کند و اولین گام هم در این راه تغییراتی است که با انتخابات اسفند ماه در قوه مجریه و قوه مقننه جمهوری اسلامی، آغاز کرده است (1).

 

محمود احمدی نژاد نیز از سوی دیگر امیدهایی به ایجاد تغییراتی از نوعی دیگر در ایران دارد و متحد او آقای رحیم مشایی در این هدف نقشی نظیر دکتر آیت بر عهده دارد و مهمترین عنصر این تغییر تنزل مقام روحانیت به جایگاهی تشریفاتی است (2).

 

اساساً این دو جریان در شرایط حاضر در قدرت حاکمه ایران اراده ایجاد تغییر دارند و تلاش می کنند هم از جناح های داخل رژیم و هم از مخالفان برای خود متحدانی بیابند. از جبهه پایداری، جبهه متحد اصولگرایان و آنچه جریان انحرافی نامیده شده است، تا گروه های اپوزیسیون را برای اتحاد با خود، دعوت می کنند. محمود احمدی نژاد حتی متحدان خود را فراتر از ایرانی ها دیده و حمایت کسانی نظیر هوگو چاوز و فیدل کاسترو را نیز بعنوان عناصر ائتلافی وسیع برای پیشبرد اراده خود برای تغییر در ایران، بدست آورده است. همچنین هر دو جریان در سپاه پاسداران و بقیه نیروهای مسلح ایران متحدان خود را دارند که برای اعمال اراده خود روی آنها، حساب می کنند.

 

اما پیش از پرداختن به اپوزیسیون و نیروهایی که در میان آنها اراده برای ایجاد تغییر را در ایران دارند، باید خاطر نشان کرد که لزوماً اینکه نیرویی اراده ایجاد تغییر داشته باشد به این معنا نیست که واقعاً قدرت اعمال یا موفقیت هم دارد و بسیار در تاریخ اتفاق افتاده است که نیروهایی بدون چنین توانی به صحنه آمده اند و تار و مار شده اند. در ایران بعد از انقلاب از کودتای نوژه تا قیام سربداران در آمل نمونه های تلاش های اینگونه گروه ها وجود داشته است. البته در تاریخ زمانهایی هم بوده است که چنین جریانات کوچک توانسته اند پیروز شوند. بهترین نمونه آنهم پیروزی فیدل کاسترو در کوبا است. حتی انقلاب اکتبر در روسیه بیشتر اراده گرایی لنین در آن مقطع تاریخی بود تا روند طبیعی رشد حزب بلشویک در جامعه برای کسب قدرت، و با اینهمه قادر شد در کشوری بزرگ به پیروزی برسد. در زمان شاه نیز سازمان های مجاهدین خلق و چریکهای فدایی خلق گروه های کوچکی بودند که چنین اراده ای برای تغییر داشتند اما به مرز نابودی رفتند و تازه بعد از انقلاب 57 دوباره زنده شدند که البته دیگر سازمان چریکهای فدایی خلق رهبری اش به نظرات حزب توده نزدیک شده بود و اراده گرایی انقلابی را تا زمان سرکوب های رژیم در سال 1360 بکلی کنار گذاشته بود و مجاهدین نیز که کماکان اراده گرایی انقلابی در سال 1360 اعمال کرد، شکست خورد و مجبور شد به خارج نقل مکان کند.

 

منظور آنکه اگر نیروهایی در اپوزیسیون در سطور زیر ذکر میشوند که اراده برای ایجاد تغییر دارند لزوماً به این معنی نیست که حمایت وسیعی در میان مردم دارند یا نیروی بزرگی هستند و یا اینکه لزوماً شانس پیروزی دارند.

 

1. اولین نیرویی که امروز اراده ایجاد تغییر در ایران را دارد سازمان مجاهدین خلق به رهبری مریم و مسعود رجوی است. این گروه در سالهای بعد از سرکوب 1360 رژیم با تشکیل شورای مقاومت سعی کرد برای خود متحدینی بیابد تا به هدف خود برسد. این امری طبیعی است که یک نیروی سیاسی که اراده برای ایجاد تغییر دارد، تلاش کند برای خود متحدین بیشتری پیدا کند. سازمان مجاهدین به اشکال مختلف در اتئلافهای سیاسی در خارج کوشش کرده است شرکت کند. مجاهدین همچنین تلاش کرده است که با سازمانها و دولت های دیگر اتئلاف های مختلف شکل دهد.

 

2. دومین نیرویی که همه این سالها اراده ایجاد تغییر در ایران را داشته است هواداران پادشاهی به رهبری رضا پهلوی هستند. برخی در این جریان ممکن است مانند حزب مشروطه این تغییر را بیشتر تحولی نظیر شوروی سابق ببینند که در آن رژیم با تلاشهای اصلاح طلبان متلاشی می شود و نیروهایی مانند حزب مشروطه می توانند رشد کنند و بدینگونه در جامعه تغییر ایجاد می کنند و برخی دیگر از هواداران پادشاهی نظیر گروه تندر با اقدامات تروریستی، این اراده خود را برای تغییر به عمل در می آورند. آنچه مسلم است سلطنت طلبان ایران در این سالها اراده برای ایجاد تغییر از خود نشان داده اند، و بویژه در خارج کشور در ایجاد ائتلافهای مختلف با گروه ها و شخصیت های سیاسی گوناگون، فعال بوده اند. و همچنین در تلاش بوده اند در میان سازمانها و دولت های خارجی برای خود متحدینی بیابند.

 

3. سومین نیرو که دارای اراده برای ایجاد تغییر در ایران است اصلاح طلبان اسلامی در داخل کشور هستند که تعداد هوادارانشان بخاطر شرایط ویژه جامعه ایران در 30 سال گذشته از همه نیروهای سیاسی ایران بیشتر است و در انتخابات خاتمی اولین جایی بود که خود را نشان دادند.  دو حزب مشارکت و اعتدال ملی شاید قوی ترین احزاب در اپوزیسیون ایران باشند و رهبرانی نظیر میرحسین موسوی و مهدی کروبی توانسته اند بعد از انقلاب 57 برای نخستین بار در رأس جنبشی میلیونی در ایران در سال 1388 قرار گیرند، که بیسابقه بود. این نیرو در داخل کشور، متحدان خود را به ملی مذهبی ها و جبهه ملی محدود نکرده و حامیانی از چپ تا نواندیشان مذهبی و آینده نگرها دارد. البته در مورد همه نیروهای دیگری که در بالا ذکر شد، می شود همین حرف را زد. به رغم آنکه در خارج کشور، اصلاح طلبان تازه بعد از سال 1388 رشد چشمگیر داشته اند اما در عرض همین دو سال به نیروی قابل ملاحظه ای در خارج تبدیل شده اند. این جریان در میان سازمان ها و دولت های خارجی نیز برای خود متحدانی پیدا کرده است.

 

4. چهارمین نیرویی که اراده برای ایجاد تغییر در ایران را دارد جریانات تجزیه طلب هستند. به دلیل شرایط استبداد در ایران از یکسو و ناتوانی جمهوری اسلامی در پاسخگوئی به نیازهای اقلیت های مذهبی و قومی، چندین جریان اتنیکی در آذربایجان و کردستان و بلوچستان خواستار جدایی از ایران هستند. یک نمونه بارز این حرکت حزب پژاک در کردستان است که جریانی تروریستی و افراطی است و بسیار هم کوچک است اما اراده برای ایجاد تغییر بزرگی نظیر ساختن کشور مستقل کردستان در ایران و خاورمیانه را دارد و بعنوان شاخه مستقل  پ ک ک ترکیه عمل می کند. البته در داخل احزاب کردی دیگر نیز جریانات تجزیه طلب وجود دارند اما روند اصلی نیستند، با اینهمه آن جریانات نیز اراده برای ایجاد تغییر در ایران را در چارچوبهای خودمختاری و یا اشکالی از فدرالیسم که لزوماً فدرالیسم قومی نیست، نشان می دهند.

 

از دیدگاه این قلم چهار نیروی بالا در میان مخالفان رژیم اراده برای ایجاد تغییر را در کشور دارند و برنامه و هدف آنها نیز بسیار روشن است و طبیعی است که ائتلافهای مختلف با نیروها و شخصیت های ایرانی و سازمان ها و دولت های خارجی تشکیل دهند تا به اهداف خود برسند، همانطور که دو نیروی اصلی خواستار تغییر در قدرت حاکمه نیز چنین می کنند.  از سوی دیگر در هیئت حاکمه به غیر از نیروهایی که اراده ایجاد تغییر دارند، جریانات دیگری هم هستند که چنین اراده ای را ندارند و در برهه های زمانی گوناگون متحد آنها هستند، در اپوزیسیون نیز چنین است.

 

در اپوزیسیون ایران سه جریانی که تاریخاً بسیار بزرگ بوده اند یعنی جریان چپ، جبهه ملی و ملی مذهبی ها اساساً اراده ای برای ایجاد تغییر در 30 سال گذشته از خود نشان نداده اند.

 

مثلاً مهمترین تشکیلات هایی که توسط نیروهای چپ سابق شکل گرفته اند، اتحاد جمهوریخواهان و جمهوریخواهان لائیک است که هر دو آنها کلاً توجه شان به این بوده است که چه نمیخواهند و نه آنکه چه میخواهند؛ در صورتیکه اراده برای ایجاد تغییر در جامعه، ناشی از روشن بودن دومی است و نه اولی. به همین دلیل این شخصیت ها و گروه ها در ائتلافهایی که چهار نیروی بالا در آنها تعیین کننده بوده اند، شرکت کرده و می کنند، و این امر به این معنی نیست که این اتئلافها ناموفق است اما در این ائتلافها نیروهایی که اراده برای ایجاد تغییر دارند اهداف را تعیین می کنند و غیر از این هم نمیشود انتظار داشت. از شورای مقاومت که به اراده مجاهدین تشکیل شد تا همه اتئلافهای مشابه تا به امروز.

 

علت اینکه بسیاری از جمهوریخواهان سکولار دموکرات از ائتلافهای مختلف ناراضی هستند این امر است که تشکیلاتی از خود با اراده ایجاد تغییر در ایران ندارند. اتحاد جمهوریخواهان بیشتر بیان دیدگاه های چپی هایی بود که دیگر، اهداف چپ را قبول ندارند، یعنی نمیشود گفت که این سکولار دموکراتها ادامه سنت دهخدا ها و صور اسرافیل ها هستند. جبهه ملی نیز در زمان شاه خواستار "شاه سلطنت کند و نه حکومت بود" و نه آنکه اراده ای برای کسب قدرت با برنامه خاصی داشته باشد و در بهترین حالت می خواست شریک در برنامه شاه باشد. در دوران جمهوری اسلامی نیز چنین است و خواستار شریک بودن در دولت موجود بوده و هست. سازمان هایی نظیر ائتلاف همبستگی نیز اساساً نتوانسته اند از افق جبهه ملی فراتر روند. همچنین جریانات ملی مذهبی نظیر نهضت آزادی به همینگونه هستند و بعنوان متحدین اصلاح طلبان مذهبی عمل کرده و می کنند.

 

آیا افراد و محافلی که جمهوریخواه، سکولار، دموکرات و آینده نگر هستند می توانند تشکیلاتی داشته باشند که برای ایجاد تغییر در ایران مستقل عمل کند و در عین حال با هر نیروی دیگری به تناسب پلاتفرم خود و اوضاع کشور، همکاری و ائتلاف کند. اقلاً در 30 سال گذشته چنین چیزی شکل نگرفته است. مطمئناً نمیشود این امر را تقصیر مجاهدین، سلطنت طلب ها، اصلاح طلبان، و تجزیه طلبان انداخت. آنها کار خود را کرده اند و تلاش برای یافتن متحد در چارچوب دیدگاه هایشان کرده  و می کنند و نمیشود به آنها خرده گرفت. حزب افراد جمهوریخواه و سکولار برای ایران را که قرار نیست کسی بسازد که جمهوریخواه نیست، سکولار نیست، یا به تمامیت ارضی ایران اعتقادی ندارد، هرچند اگر چنین حزبی با اراده ای برای ایجاد تغییر در ایران وجود داشت میتوانست با همه این نیروها برای اهداف معین، همکاری و ائتلاف کند.

 

سؤال این است که آیا چنین تشکیلات و حزبی را می شود با برنامه های حداقلی گذشته به وجود آورد که بارها برای آنگونه طرحها کوشش به عمل آمده و شکست خورده یا که باید با برنامه حداکثری ساخت که در پلاتفرم پیشنهادی حزب آینده نگر، مطرح شده است (3)؟

 

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران

سام قندچی
سایت آینده نگر ایرانسکوپ
http://www.ghandchi.com

چهاردم بهمن ماه 1390

February 3, 2012

 

پانویس:

 

1. بازهم تشکر از آیت الله خامنه ای اینبار برای انتخابات اسفندماه
http://www.ghandchi.com/681-KhameneiElection.htm 

 

2. چرا روحانیت به آقای رحیم مشایی حمله می کند؟
http://www.ghandchi.com/1494-ahmadinejad-ayat.htm

 

3. تدارک پلاتفرمی برای حزبی آینده نگر
http://www.ghandchi.com/348-HezbeAyandehnegar.htm

https://sites.google.com/site/futuristparty 

 

 

 

مطالب مرتبط

درباره وضعیت انقلابی
https://goo.gl/bMT6DM

 

 

 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

 

 

SEARCH