sam-ghandchi در حاشیه ی مقاله ی امیر طاهری در مورد رضا شاه و بناپارتیسم
سام قندچی

http://www.ghandchi.com/4064-reza-shah.htm

پی نوشت دوم فروردین ماه 1400: در حاشیه ی مقاله نوری علا درباره سخنرانی تاریخی رضا پهلوی

مطالب مرتبط: 1     2     3    4     5

 

reza-shah-amir-taheri

 

چند لحظه پیش مقاله ای را از آقای امیر طاهری در مورد رضا شاه و ناپلئون در سایت «جنبش سکولار دموکراسی ایران» خواندم که بسیار دقیق و خواندنی است و به همه ی خوانندگان، مطالعه ی آنرا توصیه می کنم. فقط می خواستم این نکته را اضافه کنم که در میان اپوزیسیون جوان ایران بویژه در شبکه های اجتماعی، برداشت نادرستی از رضا شاه و دوران به قدرت رسیدن او وجود دارد، و به همین دلیل رضا شاه را بعنوان نماد تلاش برای سرنگونی استبداد تصور می کنند. در ایرانِ دورانِ فترت که رضا شاه به آن پایان داد، اصلاً در ایران استبداد وجود نداشت، قضیه برعکس بود! حتی در دوران انقلاب مشروطه نیز، سلطنتِ مظفرالدین شاه استبدادی نبود، و تا آنجا که خودِ مظفرالدین شاه در صدور دستور اعدام میرزا رضا کرمانی که ناصرالدین شاه را به قتل رسانده بود، تردید نشان می داد، و در نتیجه انقلاب مشروطه در دوران مظفرالدین شاه، تحولی بسیار مسالمت آمیز بود! در پی درگذشت مظفرالدین شاه در 53 سالگی در همان روزهای امضای فرمان مشروطیت، هنگامیکه محمد علیشاه با کمک قوای قزاقان روس به فرماندهی لیاخوف، مجلس را به توپ بست، «استبداد صغیر» آغاز شد، و در واقع رضا شاه سالها پیش از به قدرت رسیدن، در هنگام جوانی، بخشی از همان قوای قزاقان لیاخوف بود که برای اقتدار دولت محمد علیشاه کار می کردند. استبداد صغیر، توسط «ستارخان و باقرخان»، شکست خورد، و در پی آن دوران، مجلس بسیار قدرتمند شد و بعد هم دوران فترت است که در مورد آن می دانیم که با به قدرت رسیدن رضا شاه به پایان رسید. در واقع کار اصلی رضا شاه سازندگی ایران بود یعنی رشد صنایع، راهسازی و غیره که مطلعیم، و در عین حال، تلاش او برای پایان دادن به حکومتهای محلی در نقاط مختلف ایران از جمله حکومت کلنل محمد تقی خان پسیان در خراسان بود که ابداً تجزیه طلب نبود، و اکثر آن خیزشهای محلی در پایان عصر قاجار، نظیر «شیخ خزئل» نبودند که جدایی طلب بود، و حتی ویژگی جمهوری سووییتی میرزا کوچک خان جنگلی در این نبود که بخواهد گیلان را از ایران تجزیه کند بلکه در واقع داشت منطقه ای از ایران را با کمک شوروی به رژیمی نظیر آنچه خمینی در 1357 راه اندازی کرد، بعنوان پایگاهی برای سوق دادن کل ایران به رژیمی اسلامگرا، پایه گذاری می کرد که رضا شاه به آن پایان داد. به هر حال منظور اینکه مسأله ی ایران در هنگام به قدرت رسیدن رضا شاه، اصلاً استبداد نبود و در واقع بعدهم مقابله ی رضا شاه با روحانیت به این دلیل بود که می خواست در ایران پیشرفت صنعتی ایجاد کند، یعنی روحانیتِ دوران شیخ فضل الله نوری و متحدش محمد علیشاه، به زمان خیلی پیش از رضا شاه مربوط میشود که با سقوط استبداد صغیر، خود شیخ فضل الله نوری اعدام شد، در حالیکه حتی دست راستی ترین روحانیِ زمان رضا شاه، یعنی «مدرّس» از طریق مجلس مشروطه کار می کرد نه همچون شیخ فضل الله نوری که مشروعه را علیه مشروطه راه انداخته بود، و «مدرّس» مرتب در زمان رضا شاه با احمد شاه در خارج در تماس بود تا او را قانع کند به ایران بازگردد و مشروطه ی دوران فترت را که دست روحانیون مشروطه خواه را باز گذاشته بود، دوباره زنده کند. حتی کشف حجاب توسط رضا شاه همین ادامه ی کشمکش پیشرفت و واپسگرایی در درون مشروطه بود و رضا شاه می خواست زنان ایران نیز بتوانند در صنایع نوین مشغول کار شوند. امروز در ایران، اقلاً در حال حاضر، ما با وضعیتی نظیر دوران فترت و دوران بعد از آن روبرو نیستیم، بلکه 40 سال است مردم ایران نه در وضعیت «استبداد صغیر»، بلکه در وضعیت «استبداد کبیر» بوده اند، یعنی همچنان در وضعیتی هستیم که در دوران محمد علیشاه توسط ستارخان و باقرخان ها، به آن پایان داده شد که از آذربایجان برخاستند و برای دموکراسی در سراسر ایران جانفشانی کردند! شخصاً چندان علاقه ای به بحثهای تاریخی ندارم و می دانم که در اپوزیسیون ایران این روزها خیلی از تشبیهات تاریخی استفاده می شود و این نگارنده تا می توانم از این بحثها پرهیز می کنم. باید ایران و جهانِ امروز را شناخت و اجازه نداد تشبیهات تاریخی ما را گمراه کند. رضا شاه شخصیتی بزرگ در تاریخ ایران بوده و هست؛ اما، تاریخ، تاریخ است و هرچه به گذشته های دورتر برویم، اطلاعاتمان هم از وقایع تاریخی غیرواقعی تر است، به امروز بیاندیشیم!

  

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران،

 

سام قندچی

IRANSCOPE
http://www.ghandchi.com

بیست و هشتم اسفند ماه 1399
March 18, 2021

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

متون-برگزیده

 

 

برای حزب جمهوریخواهان سکولار دموکرات و آینده نگر ایران

http://www.ghandchi.com/futuristparty/index.html

 

 

ghandchi-english-articles

 

SEARCH

 

ghandchi-all-articles