Sam Ghandchiسام قندچي  چند کلمه ای درباره تغییر پارادایم در اپوزیسیون ایران
سام قندچی

http://www.ghandchi.com/2524-paradigm-shift.htm

 

popper-kuhn.png

 

پارادایم اپوزیسیون ایران کمی پیش از به قدرت رسیدن رضا شاه تا کمی بعد از انقلاب 57 یعنی برای بیش از 60 سال، پارادایم چپ بود و گرچه هنگام شکل گیری شکاف شوروی و چین در 1956 این پارادایم چپ، تَرَک برداشت، اما تغییری اساسی نکرد. و تازه پارادایم چپ، مخصوص فقط کمونیستها نبود و نیروهای مذهبی نظیر بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق در دو کتاب اصلی  «شناخت» و «اقتصاد به زبان ساده» به روشنی دیدگاه های مارکسیستی را به عاریت گرفته بودند، و حتی جریاناتی مانند جبهه ملی وقتی می خواستند کار تشکیلاتی کنند بیشتر از مارکس و لنین آموخته بودند تا مثلاً از جفرسون. به یاددارم وقتی با دکتر کریم سنجابی صحبت می کردم، دیدگاه هایش نظیر سوسیال دموکراسی اروپا بود که البته لنینی نبود اما به کائوتسکیِ مارکسیست نزدیک بود، و اصلاً شباهتی مثلاً به نگرش بنیانگذاران آمریکای نو نظیر مدیسون نداشت، حتی یک تشکیلاتچی موفق جبهه ملی یعنی مرحوم قاسم لباسچی دو سال در حزب توده بود قبل از آنکه به جبهه ملی بپیوندد و همه درک خود را از سازماندهی، از چپِ لنینی و حزب توده آموخته بود، گرچه از سازماندهندگان اصلی جبهه ملی در قلب بازار تهران بود. در کنفدراسیون در خارج از کشور نیز، فقط نیروهای چپ نبودند که پارادایم کمونیستی را دنبال می کردند بلکه جریانات اسلامی و هواداران جبهه ملی نیز از پارادایم چپ پیروی می کردند و خود چپ هم ده ها گروه بود ولی همه همان پارادایم را دنبال می کردند. اما بعد از انقلاب 1357 و بویژه بعد از سقوط شوروی و بلوک شرق، اساساً پارادایم چپ زیر سؤال رفت و اکثر فعالان پیشین چپ دیدگاه های خود را با عبارت «سابق» نظیر فلان سازمان یا حزب "سابق" توصیف می کنند، و عملاً فعالیتهای اپوزیسیون، در 40 سال گذشته پارادایم دیگری را اتخاذ کرده اند و آنهم پارادایم سلطنت است و انتظارات خدایگونه از شاهزاده رضا پهلوی دارند که ما را به یاد دیدگاه پوزیسیون در دوران پهلوی می اندازد که با عبارت «خدا، شاه، میهن» بیان می شد. امروز جدا از آنکه خیلی از این فعالان، چپی، اسلامیِ اصلاح طلب و یا حتی بخشهایی از جبهه ملی باشند، دنبال پارادایم سلطنتی هستند. پیش از انقلاب 1357، پارادایم سلطنت کاملاً مخصوص «پوزیسیون» بود و نه «اپوزیسیون». ویژگی های این پارادایم را به بهترین وجه در اقدامات شاه نظیر جشنهای 2500 ساله، حزب رستاخیز، و تغییر تقویم از هجری شمسی به شاهنشاهی می شد دید، یعنی هر روز تک خال تازه ای را شاه اعلام می کرد و دستگاه سلطنت پهلوی بعنوان تازه ترین کشفیات برای بهزیستی مردم ایران در همه دنیا تبلیغ می کردند و با پول نفت این امکانات فراهم می شد. امروز حتی برخی جمهوریخواهان در داخل ایران از سال شاهنشاهی استفاده می کنند. اگر نگاهی به غرب بیاندازیم بعد از همه تلاشهای چند قرن برای اشاعه سکولاریسم، کماکان از همان سال میلادی استفاده می کنند که دیگر اسمش سال مسیحی نیست، ولی اگر قرار بود مثلاً سال آغاز حکومت در یونان یا روم را برگزینند، همان تغییر دادن سال، کلی مخارج به دنبال دارد، کتابها و اسناد باید عوض شوند و کسی برای این چیزها حاضر نیست در غرب پول تلف کند در حالیکه در ایران برای درک سکولاریسم همه آن 57 سال رژیم پهلوی، کاری نشد ولی کلی پول و انرژی برای تغییر سال هجری شمسی به سال شاهنشاهی هدر دادند. تغییر خط در ترکیه نیز نمونه مشابهی است که می توانستند بجایش سکولاریسم را در آن جامعه تعمیق دهند که امروز مردم بین امثال اردوغان و گولن گیج نباشند. به هرحال همین پارادایم سلطنت طلبان پهلویگرا در 40 سال گذشته پارادایم غالب بر کل اپوزیسیون ایران بوده است. اما امروز نه پارادایم قدیم چپ دیگر کارایی دارد و نه ما را عقبگرد نیروهای سیاسی مختلف به پارادایم سلطنتی، به جایی خواهد رساند. وقت آن است که اپوزیسیون بعد از این 40 سال توجه خود را بطور جدی به آینده نگری معطوف کند و نه مانند ترکیه که 100 سال از سکولاریسم گفتند اما هنوز معنایش در جامعه درک نشده است. اگر فرصتی دست دارد لطفاً مقاله ای را تحت عنوان "پارادایمهای جدید" که لینک آن در پانویس آمده دقیق مطالعه کنید که درباره راهیابی فراسوی دور باطلی است که اپوزیسیون ما در یک قرن گذشته دچار آن شده است (1).

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران،

 

سام قندچی

IRANSCOPE.COM
http://www.ghandchi.com

بیستم اسفند ماه 1397
March 11, 2019

 

پانویس:

 

1. پارادایمهای جدید، ویرایش دوم
http://www.ghandchi.com/2258-new-paradigms.htm

New Paradigms, Second Edition
http://www.ghandchi.com/2258-new-paradigms-english.htm
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

 

 

 

 

 

SEARCH