Sam Ghandchiسام قندچي چرا در مورد رد علت غایی در فلسفه اسپینوزا بحث شد
سام قندچی

http://www.ghandchi.com/2333-why-spinoza-final-causes.htm

Why Rejection of Final Causes in Spinoza's Philosophy was Discussed

http://www.ghandchi.com/2333-why-spinoza-final-causes-english.htm

   

baruch-spinoza

 

ویرایش نخست رساله ای به زبان انگلیسی درباره رد علت غایی در فلسفه اسپینوزا 35 سال پیش در پاییز سال 1983 به رشته تحریر در آمد و در سال 2005 به فارسی برگردانده شد (1). توضیح اسپینوزا از نظریه پردازی علت غایی بسیار ساده است. او می نویسد:

 

"اگر سنگی از پشت بام بر سر کسی افتد و او را بکشد، از طریق این متد جدل، آنها اثبات میکنند که این سنگ افتاد تا آن شخص را بکشد، چرا که اگر آن سنگ بخاطر این هدف، از طریق خواست الهی نیافتاده بود، چگونه میتوانست اینهمه شرایط فراهم شود، که چنین اتفاقی افتد (و معمولأ بسیاری اتفاقات همزمان وجود دارد). شاید پاسخ دهید که این واقعه بخاطر وزش باد اتفاق افتاد، و اینکه مرد به آن طرف در حال راه رفتن بوده است. اما آنها پافشاری میکنند که بپرسند چرا باد وزید....و این چنین آنها ادامه میدهند و از علت علت ها میپرسند تا آنکه شما به خواست خدا پناه ببرید، یعنی پناهگاه جهل. [باروخ اسپینوزا، اخلاق، متن انگلیسی، بخش I، ضمیمه، E&SL، ص 60]"

 

دلیل این پژوهش پایه ای در فلسفه اسپینوزا برای یافتن پاسخ این پرسش بود که چگونه راسیونالیسم غرب، علت غایی را در فلسفه ارسطویی رد کرد، در حالیکه در فلسفه شرق، حتی فلاسفه ای نظیر فارابی و ابن سینا که استادان فلسفه ارسطویی محسوب می شوند، تا آن درجه که فارابی معلم ثانی خوانده شده، و مهمتر آنکه ابن سینا از پایه گذاران پزشکی مدرن و علوم جدید پیش از رنسانس بوده، اما هیچگاه نه تنها به رد علت غایی نرسیدند، بلکه در شرق، در عرفان و نظرات صوفیه (2)، که البته پیروان امام محمد غزالی بودند، علت غایی بود که حتی بر علت فاعلی ارسطو تفوق پیدا کرد و نه بالعکس؛ در حالیکه در فلسفه غرب، اسپینوزا کسی است که به روشنی علت غایی را بعنوان پناهگاه جهل به دور ریخته و حتی طرح آنرا در علل اربعه ارسطویی از طریق علت فاعلی توضیح می دهد. در واقع همه علوم جدید در غرب همین راه اسپینوزا را رفته اند گرچه حتی لزومی به اعلام آن نمی دیدند.

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران،

 

سام قندچی

IRANSCOPE.COM
http://www.ghandchi.com

هفدهم آبان ماه 1397
November 8, 2018

 

پانویس:

 

1. اسپینوزا در رد علت غائی
http://www.ghandchi.com/406-Spinoza.htm
Spinoza's Refutation of Teleology
http://www.ghandchi.com/406-SpinozaEng.htm

 

2. صوفیگری و تقدیر گرائی- یک یادداشت کوتاه
http://www.ghandchi.com/354-Sufism.htm
Sufism and Fatalism - A Brief Note
http://www.ghandchi.com/354-SufismEng.htm 
 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

 

 

SEARCH