Sam Ghandchiسام قندچيبحث خطر نیچه شیفتگی اغراق نیست
سام قندچی
http://www.ghandchi.com/1301-nietzsche-sheeftegi.htm

 

یکسال پیش در نوشتاری تحت عنوان "بازگشت نیچه شیفتگی به محافل روشنفکری" (1)، بحث شد که این جریان در سالهای دهه 1360 بویژه در محافل روشنفکری چپ ایران رشد کرد، و در نفی مدرنیسم بود، و خود را با مکاتیب فکری پسامدرنیستی یا فرامدرنیستی نظیر فلسفه فوکو و دریدا، تعریف می کرد (2).

 

امروز یعنی 30 سال بعد از دهه 1360 دوباره نیچه شیفتگی در محافل روشنفکری چپ ایران نضج گرفته اما این بار نه در نفی مدرنیسم بلکه در تأیید آن است. این هم اغراق نیست اگر نیچه گرایی امروز را به دوران فاشیسم هیتلری تشبیه کنیم (3)، یعنی دورانی که نیچه شیفتگی با تأیید مدرنیسم همراه بود، و نه در نفی آن (4).

 

متأسفانه نوعی در هم آمیختگی بحثهای زبانشناسی و هرمنوتیک هرچه بیشتر این صاحب نظران چپ را به نوعی صوفیگری نزدیک کرده هرچند از خردگرایی در فلسفه غرب شروع کرده اند. بیشتر کرسی ها را در دپارتمانهای فلسفه در دانشگاه های اروپا و آمریکا یا ادامه دهندگان سنت راسل و فلسفه آنالتیک و یا مارکسیستهای سابق که به زبانشناسی و هرمنوتیک رسیده اند، در اختیار دارند که اساساً از علم و فلسفه علم به دور افتاده اند. در نتیجه بحث فلسفه علم در این عرصه بسیار مهم است و منظور از تأکید بر آن توهین به کسی نیست و مبالغه هم نیست و آموختن فلسفه علم می تواند از دور باطل مارکسیسم و نیچه ایسم جلوگیری کند (5).

 

صوفیگری و تقدیر گرایی در جامعه ایران تاریخی طولانی دارد و مطرح کردن خطر این اندیشه های نیچه شیفتگی نه تنها مبالغه نیست، بلکه تأکید بر خطر دور شدن دوباره اندیشه روشنفکری ایران از خردگرایی و علم گرایی است که می تواند قهقرای فکری تازه ای را رقم زند، که لزوماً اسلامگرا نظیر افکار علی شریعتی نیست، اما واپسگرا است (6).

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران

سام قندچی، ناشر و سردبیر ایرانسکوپ
http://www.iranscope.com
http://www.ghandchi.com
دهم بهمن ماه 1395
January 29, 2017

 

پانویس:

 

1.  بازگشت نیچه شیفتگی به محافل روشنفکری
http://www.ghandchi.com/1097-nietzsche.htm

 

2. پسامدرنیسم شکل دهنده اسلامگرائی
http://www.ghandchi.com/304-Postmodernism.htm 
Postmodernism Shaping Islamism
http://www.ghandchi.com/304-PostmodernismEng.htm

 

3. چگونه ایده آل آنارشیسم راهگشای هیتلر شد
http://www.ghandchi.com/1002-anarchism-hitler.htm 

 

4. بحثهای بیفایده درباره نئولیبرالیسم و چپ نو
http://www.ghandchi.com/1294-neoliberalism-chapeno.htm

"متأسفانه برخی صاحب نظران چپ ایران که امروز از مارکس نقد می کنند در نیچه دنبال راهی برای قرن بیست و یکم می گردند. اگر مارکس با تئوری طبقات تلاش کرد جامعه قرن نوزدهم را توضیح دهد، نیچه می خواست با تئوری نژادها کار مشابهی کند. اولی، یعنی تعصب طبقاتی در دیدگاه مارکس، دستکم باعث شد متفکران سیاسی بذل توجه خاصی به طبقات محروم بویژه کارگران کنند؛ اما دومی یعنی تعصب نژادی در اندیشه نیچه، خسارتهای جبران ناپذیری را به بشریت در دوران فاشیسم وارد آورد. امروز طرفداران نیچه و هایدگر تلاش می کنند آن واقعیات را طور دیگری نشان دهند و تأکیدشان بر فردگرایی و مذهب زادیی نیچه است اما نمی دانند که آنچه سعادت جامعه را تضمین می کند نهادهای مدنی و سیاسی است که قادر باشند سکولاریسم و دموکراسی را پاسداری کنند، نه فردگرایی لجام گسیخته که حاصلش نگاهی نومیدانه به تمدن، و نوعی پوچیسم است. نقد بر مارکس در واقع نقد جدی دیالکتیک و وحدت اضداد است که امروز این دوستان در اندیشه نیچه از آن دفاع می کنند، که اگر نیک بنگریم دیالکتیک ادامه فلسفه هگل برای هم مارکس و هم نیچه بود، و هگل نیز آن را از هراکلید به ارث برده بود که هنوز تا به امروز، ارسطو بهترین جا برای مطالعه نقد دیالکتیک است (مراجعه کنید به بحث هراکلید در رساله آینده نگری و پلورالیسم ارسطو)."

 

5. فلسفه علم در قرن بیستم-ویرایش سوم
http://www.ghandchi.com/358-falsafehElm.htm 

 

6. صوفیگری و تقدیر گرائی- یک یادداشت کوتاه
http://www.ghandchi.com/354-Sufism.htm
Sufism and Fatalism - A Brief Note
http://www.ghandchi.com/354-SufismEng.htm

 

مطلب مرتبط

مجاهدین خلق، نوع شیعی داعش
http://www.ghandchi.com/343-MKO.htm
Mojahedine Khalgh, a Shiite Version of Daesh
http://www.ghandchi.com/343-MKOEng.htm

 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

 

SEARCH