Sam Ghandchiسام قندچي موسیقی عصر جدید چیست؟

سام قندچی

http://www.ghandchi.com/450-NewAgeMusic.htm

What is New Age Music

http://www.ghandchi.com/450-NewAgeMusicEng.htm

پیشگفتار

 

در سطور زیر میخواهم هموطنان ایرانی را با آنچه موسیقی عصر جدید یا نیو ایجNew Age خوانده میشود آشنا کنم.  البته لازم به یاد آوری است که این قلم اصطلاح "موسیقی آینده نگر" را به اصطلاح "عصر جدید" ترجیح میدهم، ولیکن این موسیقی به نام نیو ایج یا عصر جدید شناخته شده است.  دلیل عدم علاقه به اصطلاح  "عصر جدید" را در نوشتار "ترقی خواهی در عصر کنونیhttp://www.ghandchi.com/352-taraghikhahi.htm" مقصلاً توضیح داده ام که جنبش "عصر جدید" مترادف بسیاری از جریانات و کالت های واپسگرا شده است که اصلاً قرابتی با آینده نگری ندارند. به هر حال به موضوع این موسیقی برگردم.

 

هرچند مطالعه این سطور ممکن است در ابتدا خیلی خسته کننده باشد ولی بشما اطمینان میدهم که جهت لذت بردن از موسیقی نیو ایج این توضیحات به گواه تجربه خوانندگان متن اولیه و ستونی که چند سال درباره این نوع موسیقی به زبان انگلیسی منتشر میکردم، بسیار مفید و مؤثر است.   در رابطه با موسیقی نیو ایج خیلی به تداوم و تکرار در گوش کردن تکیه میکنم، و علت این امر هم خصلت این موسیقی است که آنطور که در متن نوشته ام، "در مقایسه با انواع دیگر موسیقی در گذشته که توجه خود را به عرصه آگاهانه شنوائی مبذول داشته اند، موسیقی نیو ایج به عوض توجه اصلی اش به عرصه ضمیر ناخود آگاه معطوف است.  به عبارت دیگر همانگونه که مثلاً صدای آب رودخانه، آواز پرندگان، و صدای اتوبوس یا قطار، با تکرار و تداوم،  اساساً بطور ناخود آگاه بر روان ما اثر میگذارند، این موسیقی نیز به این شکل اثر بخش است."

 

جالب است که بیش از ده سال پس از نوشتن متن اولیه این نوشتار افتخار آشنائی با آثار موسیقی نیو ایج یک موسیقیدان ایرانی بنام امیر بقیری را داشتم .  موسیقی وی اساساً متمرکز بر روی سبک معینی از موسیقی نیو ایج بنام موسیقی فضائی است و او با بزرگان آن نوع موسیقی نظیر استیو روچSteve Roach و مایکل استرنزMichael Stearns کار کرده است.  جالب است که وی هم خیلی تعجب کرد که یک شنونده ایرانی به موسیقی او علاقمند شده است.  البته این نوع موسیقی در داخل ایران طرفداران زیادی دارد ولیکن در میان ایرانیان مقیم خارج کمتر از آن صحبتی میشود.   درباره "موسیقی امیر بقیری" میتوانید به مقاله ای به زبان انگلیسی [http://www.ghandchi.com/161-AmirBaghiri.htm] با همین عنوان مراحعه کنید . در میان آثار امیر بقیری آلبوم وی بنام "زمان" بیش از همه کارهایش مورد علاقه ام است که قطعاتی از آن را در این لینک سایت وی [http://amirbaghiri.dse.nl/content_cd_time.htm] میتوانید گوش کنید.

 

نوشته زیر تلخیصی از متن اولیه به زبان انگلیسی [http://ghandchi.com/30-What_is_New_Sound.htm]  به علاوه ملحقاتی از ستونی است که برای دوسال در مجله "شبکه تمام زندگیWhole Life Network" در کالیفرنیا در سال های 1989 تا 1990 منتشر میکردم.

 

موسیقی عصر جدید چیست؟

 

در بدو آشنائی با موسیقی نیو ایج بسیاری میپرسند که تعریف موسیقی نیو ایج چیست؟  کمتر کسی میپرسد که موسیقی کلاسیک یا جاز و یا راک چیست چرا که آن انواع موسیقی جایگاه خود را در تجربه شنوائی ما کسب کرده اند.  عرضه مداوم انواع دیگر موسیقی بویژه از طریق وسائل ارتباط جمعی در میان شهرنشینان در بیشتر نقاط جهان باعث شده که تشخیص و علاقه به آن انواع موسیقی بصورت عقل سلیم جلوه گر شود.  در صورتیکه موسیقی نیو ایج  برای جوائز "گرمیGrammy" تازه در سال 1987 برسمیت شناخته شد و در آن سال برای اولین بار به این نوع موسیقی جوائزی اختصاص یافت. 

 

گوش کردن دوباره و دوباره به هر نوع از موسیقی که تازه است تنها راهی است که میـوان جایگاه مطلوب برای درک آن موسیقی تازه را در روان خود کشف کرد.  بنابراین از چنین تجربه ای است که میتوان قطعات پر محتوا تر را از آثار ضعیف تر تمیز داد و از آن ها لذت برد.  در رابطه با موسیقی نیو ایج همانطور که قبلاً اشاره کردم دلیل دیگری نیز برای تداوم و تکرار در گوش کردن وجود دارد و آنهم این موضوع است که بیش از هر نوع دیگر موسیقی در گذشته که توجه خود را به عرصه آگاهانه شنوائی مبذول داشته اند، موسیقی نیو ایج به عکس توجه اصلی اش به عرصه ضمیر ناخود آگاه بشر معطوف است.  همانگونه که مثلاً صدای آب رودخانه، آواز پرندگان، و صدای اتوبوس یا قطار، با تکرار و تداوم،  اساساً بطور ناخود آگاه بر روان ما اثر میگذارند، موسیقی نیو ایج نیز به این شکل اثر بخش است.

 

از نگاه این قلم موسیقی نیو ایج بر مبنای 5 اصل قابل تعریف است:

 

1-       موضوعاتی که الهام بخش این موسیقی و سرچشمه خلاقیت موسیقی دانان نیو ایج هستند موضوعات گلوبال هستند مثلاً بیابان تم آلبوم جاده ابریشم اثر کیتاروKitaro موسیقی دان معروف ژاپنی است، فضای سبز تم آلبوم پائیز اثر جرج وینستونGeorge Winston پیانیست  معروف شمال کالیفرنیا است.  صلح تم اصلی آلبوم آندراس ولن ویدرAndreas Vollenweider هنرمند سوئیسی بود که اولین جایزه گرمی نیو ایج را گرفت.  فضا تم اصلی آلبوم موسیقی ارامQuiet Music اثر استیو روچSteve Roach موسیقیدان آمریکائی اهل کالیفرنیا است.  یا عشق تم اصلی اولین آلبوم آنیا هنرمند ایرلندی است.  یعنی بیابان، فضای سبز، صلح، یا فضا، یا عشق،  موضوعاتی هستند که تعلق به یک ملت خاص ندارند.  این گونه تم های گلوبال الهام بخش موسیقیدانان نیو ایج هستند.  شایان توجه است که حتی یک مارش نظامی در میان بیش از 4000 اثر این موسیقی که بررسی کردم نیافته ام در صورتیکه در موسیقی کلاسیک که توجهش به فرهنگ دولت های ملی در حال رشد معطوف بود بسیاری مارش های نظامی پرداخته شده است.  خلاصه کنم، موسیقی نیو ایج نظیر هنر رنسانس با وجود اینکه تم های مختلفی را در بر میگیرد یک برداشت فلسفی عمومی-جهانی را در بطن خود دارد که وسیعتر از هومانیسم رنسانس بوده و بر نوعی هارمونی انسان و طبیعت متکی است.

2-       دومین ویژگی موسیقی نیو ایج این امر است که از تجربه موسیقی همه جهان بهره میجوید و فقط به سبک موسیقی غرب و یا شرق خود را محدود نمیکند.  از این نظر برخی هنرمندان کلاسیک اوایل این قرن نظیر کلود دبیوسیClaude Debussy و اریک ساتیErik Satie را میتوان پیش کسوتان موسیقی نیو ایج قلمداد کرد.  بهترین نمونه این آمیزش سبک ها را در موسیقی نیو ایج میتوان در کارهای هنرمند المانی دویترDeuter مشاهده کرد.  در واقع این برداشت امتزاج در سبک های نقاط مختلف جهان باعث باز آفرینی و یا ارتقاء بسیاری از سبک های گذشته نیز شده است.  مثلاً کارهای بوراف را میتوان جاز نیو ایج خواند و آثاری نظیر "رایحه های یک رؤیا" اثر دانیل کوبیالکاDaniel Kobialka را میتوان کلاسیک نیو ایج نامید.

3-       سومین ویژگی موسیقی نیو ایج این است که موسیقی دانان این هنر برای موسیقی خود هدف قائل هستند.  اگر اکثر موسیقی دانان کلاسیک سعی میکردند موسیقی خود را مستقل از هر خواست و هدفی نشان دهند برعکس موسیقی دانان نیو ایج تأکید بر اعلام هدف خود دارند.  البته این امر به معنی تحمیل هدف خود به شنونده نیست و فقط صداقت موسیقی دان در بیان هدف خود است.  برای موسیقی دانان کلاسیک ارتباط بین آنچه هنرمند احساس میکرد و آنچه شنونده درک مینمود رابطه ضعیفی تصور میشد.  اما موسیقی دانان نیو ایج به هدف خود در موسیقی خود نظیر فیلسوف و موسیقی دان روسی گورجیف مینگرند که موسیقی را وسیله ای برای نو سازی انسان قلمداد میکرد.  در این رابطه یکی از اساسی ترین ایده آل ها و هدف های موسیقی دانان نیو ایج رابطه نوینی بین انسان ها با یکدیگر در هارمونی بین انسان و طبیعت است که در آن دو طرف نظیر دو رقصنده ماهر با یکدیگر در هارمونی عمل میکنند بدون آنکه هیچ کدام کنترل کننده و یا کنترل شونده باشد.  این نوع رابطه متقابل سینکرونیتسیsynchronistic خوانده میشود که در آن باره در نوشتار"رقص در آسمان" [http://www.ghandchi.com/291-RaghsDarAsemAn.htm] مفصلاً بحث کرده ام، و موسیقی نیو ایج در پی دامن زدن به اینگونه روابط در میان انسانها و نیز بین انسان و طبیعت است که گامی جلوتر از روایط متقابل و مساوی بین آحاد ملل، اقوام، و جنس ها تلقی میشود.  در این باره نیز در نوشتار "مدرنیسم و معنای زندگی" [http://www.ghandchi.com/359-Modernism.htm] به تفصیل بحث کرده ام.

4-       چهارمین ویژگی موسیقی نیو ایج در استفاده غیر سنتی از ادوات موسیقی است.  مثلاً آندریاس ولنویدرAndreas Vollenweider سوئیسی آنقدر در نواختن چنگ نوآوری ارائه کرده است که دیگر بسختی میتوان ابزار موسیقی او را چنگ نامید.   یا اینکه دویترDeuter آلمانی سه تار شرقی را آنقدر متفاوت مینوازد که گوئی ابزار دیگری است.  پیانو جرج وینستون و گیتار مایکل هجزMichael Hedges هم با نوازش سنتی این ادوات خیلی متفاوت است. نوآوری ها در عرصه موسیقی الکترونیک-کامپیوتری و لیزر نظیر مایک ژاره در فرانسه و همچنین در سبک موسیقی فضائی نیو ایج که درباره آن بیشتر در پایان این مقاله توضیح میدهم، بسیار چشمگیرند.

5-       آخرین ویژگی برجسته موسیقی نیو ایج در ارتباط عمیق این موسیقی با حالت و یا روحیه معین شنونده است که میتوان از این نظر هم موسیقی نیو ایج را به گروه های زیر تقسیم کرد:

a.        بعضی آثار بسیار شادی آفرین هستند نظیر آلبومی بنام "اشعه خورشید زیر آب" اثر گروه تانجرین دریمTangerine Dream و یا اولین برنده جایزه گرامی در این نوع موسیقی اثری بنام "نزول بر کره ماهDown to the Moon" اثر آندریاس ولن ویدرAndreas Vollenweider.

b.       برخی آثار سرحال آورنده هستند نظیر جاده ابریشم اثر کیتاروKitaro و یا "صبحانه عمیقDeep Breakfast " اثر ری لینچ.  صبحانه عمیق ابعاد تصویری زیادی را در اندیشه شنونده میگسترد و موسیقی ایده آلی برای کارهای خلاق نظیر نقاشی است.

c.        برخی قطعات تفکر بر انگیز هستند نظیر آلبوم پائیز اثر جرج وینستون و یا "نور گذشته" اثر ویل آکرمنWill Ackerman.  همچنین آثاری نظیر "آرزوهای دل" اثر کریس اسفریس که تداعی روحیات رمانتیک است.

d.       برخی آثار آرامش بخشند نظیر آلبوم "تصاویر" اثر آن لاکAnne Locke هنرمند انگکلیسی و یا نوازش چنگ در قطعه "آرامش دریا" اثر جرجیت کلی که به احساس آرامش در انسان میافزاید.  قطعاتی نظیر سری آلبوم های گلدن ویجGolden Voyage به نحو شایسته ای لایه های مختلفی از صداهای طبیعت را بوسیله سینتسایزر با یکدیگر آمیخته و آرامش جنگل و دریا را در فضای ذهنی شنونده تداعی میکند.

e.    بالاخره اینکه برخی آثار برای تمرکز حواس و تأمل اندیشنمندانهmeditation مناسب هستند نظیر آلبوم "موسیقی برای ظنMusic for Zen Meditation" اثر تونی اسکاتTony Scott.

 

همچنین کارهای موسیقی فضائی پس از حدود 50 بار شنیدن مداوم در استماع بعدی اثر عمیقی دارند.  نظیر آلبوم ملقب به "موسیقی آرامQuiet Music" اثر هنرمند جنوب کالیفرنیا استیو روچ Steve Roach.  لازم به تذکر است که سبک موسیقی فضائی نیو ایج به خودی خود تحول مهمی همطراز خلق موسیقی سنفونیک است.  اگر قبل از خلق سمفونی گوش انسان به شنیدن فقط یک ابزار موسیقی در هر زمان معین عادت داشت، بعد از تحول موسیقی سمفونیک بسیاری از شهرنشینان آموختند که صدای تعداد زیادی ادوات موسیقی را همزمان بشنوند.  بهمین دلیل روستائیان که تجربه کمتری در شنیدن همزمان ادوات موسیقی دارند موسیقی سمفونی را خیلی شلوغ و غیر قابل درک مییابند.

 

موسیقی فضائی تحولی در همین سطح است. در واقع در این سبک چند تم مختلف موسیقی همزمان نواخته میشوند. در ابتدا گوش انسان که عادت به دنبال کردن فقط یک تم دارد در میان اصوات سرگردان میشود. اما کم کم جایگاه جدیدی در ذهن انسان برای این نو آوری عظیم باز میشود و لایه های مختلف صدا نظیر الوان نور در منشور شنوائی ما یگانگی خود را بازمییابند. آثار کسانی نظیر استیو روچSteve Roach، مایکل استرنزMichael Stearns، ریچارد برمرRichard Burmer و موسیقی دان ایرانی امیر فقیریAmir Baghiri بهترین نمونه های موسیقی فضائی هستند.

 

تحولاتی در سطح اپرا در قطعات آواز و نیز کارهای مختص ضمیر ناخود آگاه subliminal یا آثاری نظیر باروک که توان آموزش انسان را بالا میبرند و همچنین ویدئو تصویری که خاصیت همزمانی تصویر و صداsynesthesia را امکان پذیر میکند در این موسیقی بوجود آمده اند که در متن انگلیسط این مقاله به انها اشاره کرده ام.

 

یکی از کتب جالبی که درباره این موسیقی نوشته شده است کتابی با عنوان "New Sounds"  اثر "John Schaefer" است که به زبان انگلیسی است و مطالعه آنرا به علاقمندان توصیه میکنم.

 

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران

 

سام قندچی، ناشر و سردبیر ایرانسکوپ
http://www.iranscope.com

http://www.ghandchi.com

سی و یکم مرداد 1385

August 22, 2006

* نسخه نخست این نوشتار به زبان انگلیسی در سال 1988 نوشته شده است.

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

 

 

SEARCH