Sam Ghandchiسام قندچي حاشیه ای بر پيدايش و نقش «دينکاران امامی» اثر نوری علا
سام قندچی

http://www.ghandchi.com/3213-nooriala-dinkaaraan.htm

مطالب مرتبط: 1     2     3     4     5     6

   

nooriala-dinkaaraan

 

سه روز پیش کتابی از دکتر اسماعیل نوری علا به شکل رایگان اینترنتی تجدید چاپ شده تحت عنوان: پيدايش و نقش «دينکاران امامی» در ايران. ممکن است تصور شود که کتاب همان موضوعی را مورد بررسی قرار داده که بیش از نیم قرن پیش زنده یاد احمد کسروی در شیعیگری بحث کرده بود، در حالیکه هم منابع کتاب و هم خود بحث متفاوت است. از جمله تلاش کتاب این نیست که ثابت کند صفویان اهل تسنن بودند و به دلیل مقاصد سیاسی، تشیع را پرچم خود کردند. گرچه این جنبه از آغاز کار صفویان بحث شده اما کتاب موشکافانه، موضوع را در تاریخ دنبال کرده و از جمله نقش مسیحیان را در دربار اوزون حسن بحث می کند که بسیار خواندنی است.

 

سالها پیش به زبان انگلیسی مقاله ای نوشتم که چرا صفویان شیعیگری را پرچم اتحاد ایران کردند و نه ایرانیت و هیچگاه فرصت ترجمه ی آنرا به فارسی پیدا نکردم و ارزیابی ام این بود که چون در ابتدا برنامه صفویان ایجاد امپراطوری اسلامیِ نوع خود، نظیر بنی امیه و بنی عباس بود چنین استراتژی را دنبال کردند اما در عمل بعد از شکست از حکومت عثمانی در چالدران، دیگر هدفشان متحد کردن کل ایران شد و نظرم این بود که اگر از اول هدف صفویان متحد کردن کل ایران می بود، شاید هیچوقت پرچم شیعیگری را بر نمی افراشتند و نظیر سامانیان و برخی دیگر از سلسله های ایرانیِ پیش از خود، پرچم ایرانیت را بر افراشته بودند، و مطمئناً نتیجه ی کار چیز دیگری برای کل ایران شده بود. جالب است که آقای نوری علا نیز این موضوع هدف و نتیجه ی کار صفویان را دنبال کرده اند که چندان تطابقی با هم نداشته و بحث تطور تاریخی واقعی طرح رژیم شیعه توسط صفویان را چه در داخل ایران و چه در رقابت با عثمانی مورد تتبع قرار داده اند و اطلاعاتی بسیار قابل توجه ارائه کرده اند.

 

همچنین خیلی بیش از کتاب صوفیگری کسروی به نقش صوفیان گیلان در پیدایش قزلباش و کلاً صفویان اشاره دارد که خواننده را با سرچشمه ی دیگری از آغاز شیعه ی صفوی آشنا می کند. کتاب با اینکه به مباحثی می پردازد که بسیاری از مورخان به آن پرداخته اند، اما زاویه ای دیگر و منابعی مخصوص به خود دارد که از جمله، ویژگیهای دینکاران جبل عامل را خوب نمایان کرده و برداشت اینجانب چیزی است نظیر میسیونهای مسیحی در آفریقا. شاید این تشبیه مورد پسند مورخین ایرانی نباشد، اما مسلمانان صرفنظر از اینکه پیرو تشیع یا تسنن باشند، همین امروز بیش از مسیحیان نقش میسیونری در آفریقا دارند؛ در حالیکه، در تاریخ، نقش آخوندهای جبل عامل در ایران و منطقه ی خلیج فارس، بعنوان میسیونر بحث نمی شود، و شاید این نگارنده از چند و چون نقش آنها اطلاعاتم کم است.

 

چند سال پیش از انقلاب 57، سفری داشتم به اردبیل و از مقبره ی شیخ صفی الدین اردبیلی و شیخ جبرییل و چند یادگار دیگر دوران صفوی در آن ناحیه دیدن کردم و برایم شباهتها با بناهای اصفهان جالب بود و پیش خود فکر می کردم که چه اندازه از تاریخ ایران در کارهای معماری در همه ی کشور به یادگار مانده که تداوم فرهنگی را به ما تفهیم می کند، اما نحوه ی کشورداری در طی این تاریخ نیز به طور ضمنی بر زندگی نسلهای بعد تأثیر داشته در حالیکه با نگاه به آن آثار تاریخی نمی شود آن مهم را درک کرد و شاید کارهای مورخانی نظیر زنده یاد احمد کسروی و دوست عزیز دکتر اسماعیل نوری علا کمک کند که آن میراث را نیز درک کنیم. بدون شک آنچه در آن تاریخ بوده، در کشورداری مدرن ما، بعد از مشروطه،  چه خوب و چه بد، اثر خود را به جای گذاشته است.

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران،

 

سام قندچی

IRANSCOPE.COM
http://www.ghandchi.com

یازدهم فروردین ماه 1399
March 30, 2020

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

متون برگزیده سام قندچی

 

 

برای حزب جمهوریخواهان سکولار دموکرات و آینده نگر ایران
https://sites.google.com/site/futuristparty

 

 

 

SEARCH