Sam Ghandchiسام قندچي در حاشیه کودتای 28 مرداد: چگونه کشمکش پهلویسم و مصدقیسم به پیروزی خمینیسم کمک کرد
سام قندچی

http://www.ghandchi.com/2209-bistohasht-e-mordad.htm

 

bistohasht-e-mordad

 

فردا شصت و پنجمین سالگشت کودتای 28 مرداد 1332 است. کشمکش پهلویسم و مصدقیسم در 28 مرداد به اوج رسید اما در واقع در 1917 با پیروزی انقلاب اکتبر در شوروی شروع شد یعنی حتی پیش از آنکه رضا شاه به پادشاهی برسد و سلسله پهلوی به وجود آید. انقلاب اکتبر، غرب و شرق را به دوپاره تقسیم کرد که تا هفتاد سال ادامه داشت و هنوز هم بقایای آن در صف بندی های جهانی دیده می شود. از آن زمان، به چالش کشیدن غرب مترادف با حمایت از کمپ کمونیستی تلقی می شد. ناسیونالیستهای کشورهای جهان سوم در این 100 سال، برخی با غرب، برخی با شرق، و برخی هم به نسبتهای مختلف با هر دو کمپ کار کردند. در ایران دو جریان ناسیونالیستی وجود داشت. اولی یعنی پهلویسم اساساً راه همکاری با غرب را برگزید و هرچند رضا شاه در پایان پادشاهی خود به دلیل نزدیک شدن با آلمان هیتلری، توسط متفقین به تبعید فرستاده شد، اما هم موضوع آلمان دعوایی در درون کمپ غرب به حساب می آمد، و هم آنکه پهلویسم سیاستگذاری خود را نسبت به غرب تغییر نداد و حتی بسیاری از ژنرالهای دوران رضا شاه که به آلمان نزدیک شده بودند، پس از تبعید رضا شاه، با بریتانیا و آمریکا همکاری کردند از جمله آریانا و زاهدی که اولی حتی نام فامیل خود را به دلیل علاقه اش به نازی ها برگزیده بود. اما جریان دومی هم در ناسیونالیسم ایران بود که گرچه هیچگاه حاضر نبود با کمپ کمونیستی همکاری کند اما روش برخوردش به غرب همواره چالش طلبانه بود. مصدق و مصدقیست ها سالها پیش از 28 مرداد و حتی پیش از موضوع نفت، برخوردی چالش طلبانه با غرب داشتند. در مقایسه، در همه سالهای بعد از کودتای 28 مرداد، اگر نگاهی به کشورهای نفت خیز عربی در منطقه خلیج فارس بیاندازیم، برخورد آنها اساساً از زاویه همکاری با غرب بوده حتی بسیار بیشتر از محمد رضا شاه در ایران و این همکاری به نفع این کشورها نه تنها در بهره برداری از منابع نفتی شان بوده بلکه به آنها کمک کرده که در غرب نیز برای آینده ی بعد از نفت، سرمایه گذاری کنند. همچنین بسیاری از کشورهای دیگر جهان سوم که تجربه هایی مشابه کودتای 28 مرداد داشته اند، نظیر مصدقیسم، رفتارشان با غرب چالش طلبانه بود و حتی برخی از آنها بخشا در کمپ شوروی قرار گرفتند، در حالیکه مصدقی ها گرچه چنین کاری نکردند و همیشه مخالف شوروی بودند، ولی رفتارشان با غرب چالش طلبانه بود، که باعث شکاف بزرگی در داخل ایران بین دو نیروی ناسیونالیست پهلویست و مصدقیست شد، تا به آن حد که ژنرالهای عالیرتبه رژیم شاه در انقلاب 57 از همکاری مؤثر با شاپور بختیار سرباز زدند یعنی به رغم آنکه شاپور بختیار بخاطر پذیرفتن شرایط محمد رضا شاه برای نخست وزیری، از نیمی از جبهه ملی بریده بود، اما همچنان از دیدگاه ژنرالهای عالیرتبه ارتش شاه، زنده یاد شاپور بختیار، نماد مصدقیسم بود، و آنها از همکاری با او طفره می رفتند و در پایان حتی حاضر شدند قدرت را به آیت الله خمینی تفویض کنند تا که خود را برای بقای دولت بختیار، به خطر اندازند. در واقع کشمکش پهلویسم و مصدقیسم نیم قرن پیش از انقلاب 57 در جریان بود و حتی اخراج ژنرالهایی نظیر تیمسار مدنی از ارتش شاه که سالها پیش از انقلاب صورت گرفت، به این کشمکش مرتبط بود. متأسفانه این کشمکش پهلویسم و مصدقیسم همچنان در جنبشی که امروز برای تغییر رژیم اسلامی در ایران در جریان است (1)، دیده می شود، که به سود جریانات اسلامگرا است و بویژه آنکه اصلاح طلبان اسلامی، از این شکاف همچنان بهره برداری می کنند. مضافاً آنکه همه این اختلافات دو ایدئولوژی پهلویسم و مصدقیسم در جنبش سکولار دموکراسی حاضر در ایران که اصلاً ایدئولوژیک نیست (2)، بقایای دورانی از تاریخ است که مدتهاست سپری شده است. آنچه از تجربه جهانی می شود آموخت این است که راه همکاری مؤثر نیروهای هوادار غرب نظیر کشورهای عربی خلیج فارس، کره جنوبی و حتی هندوستان که روزگاری آغازگر جنبش غیرمتعهدها بود، بسیار موفق تر بوده تا راه چالش طلبی که ناسیونالیستهای هوادار جامعه آزاد در برخی کشورها نظیر مصدقیست ها در ایران برگزیده اند، که موضعشان عملاً به جریان ارتجاعی اسلامگرایی، کمک کرده و هم اکنون نیز رژیم ضدجمهوریت اسلامی در ایران از همین نیروها سوء استفاده می کند. جالب توجه است که برخی از این نیروها که خود را از نزدیکترین وفاداران به شاپور بختیار تلقی می کنند، دقت ندارند که دقیقاً شکست شاپور بختیار به دلیل این سابقه برخورد چالش طلبانه مصدقیسم با غرب بود در حالیکه خود شاپور بختیار، ادامه دهنده آن چالش طلبی نسبت به غرب نبود. در حقیقت شاپور بختیار در پی همکاری با غرب برای پیروزی در ایران بود، چه وقتی در ایران به نخست وزیری رسید و چه همه سالهایی که در خارج کشور فعال بود و هیچگاه در پی نزدیکی با هیچ جناح رژیم اسلامی یا نیروهای وابسته به شوروی نبود.

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران

سام قندچی

IRANSCOPE.COM
http://www.ghandchi.com

بیست و هفتم مرداد ماه 1397
 August 18, 2018

 

پانویس:

 

1. درباره تغییر رژیم

https://goo.gl/8o9TNe

About Regime Change

https://goo.gl/GYT66c

 

2. سکولار دموکراسی ایدئولوژی نیست؛ اما...
http://isdmovement.com/2018/0818/081718/081718-Sam-Ghandchi-Secular-Democrecy-is-not-an-ideology-but....htm
http://www.ghandchi.com/2197-secular-democracy-ideology.htm
درباره چندگانگی اپوزیسیون و چالش جدی سکولار دموکراتها
http://www.ghandchi.com/2202-chandganegi.htm

 

 

 

 

 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

 

 

SEARCH