دکتر
معصومه پرایس: جشن بزرگداشت ارواح رفتگان و نیایش هفت افریده اول
دکتر
معصومه پرایس: جشن بزرگداشت ارواح رفتگان و نیایش هفت افریده اول
http://www.ghandchi.com/dr-massoume-price-chahar-shanbeh-suri.htm
Dr. Massoume Price: Chahar
Shanbe Suri: The Festival of the Last Wednesday
http://www.ghandchi.com/iranscope/Anthology/Norouz/massoumeChrshnbsuri.htm
Dr. Massoume Price: Why We Have
Fish For Nowruz
http://www.ghandchi.com/dr-massoume-price-why-we-have-fish-for-nowruz.htm
پی نوشت بیستم اسفندماه 1400: لطفاً برای توضیح بیشتر مباحثی که در این متن کوتاه فارسی آمده، از جمله اینکه اصلاً چرا «چهارشنبه سوری» در شب قبل از آخرین «چهارشنبه»ِ سال برگزار می شود، به متن انگلیسی مقاله، مراجعه کنید. همچنین لازم به تذکر است، عکسِ در این صفحه از آقای پژمان اکبرزاده است و این نگارنده آنرا با ذکر نام ایشان در اسم فایل، استفاده کرده ام. این تصویر در اصل مقاله ی دکتر معصومه پرایس در اینترنت که از آنجا مقاله را نقل کرده بودم، وجود نداشت! س.ق.
پی نوشت بیست و یکم اسفند ماه 1397: مقاله زیر را چهار سال پیش خانم دکتر معصومه پرایس درباره چهارشنبه سوری نوشته اند. این یکی از معدود مطالب فارسی از ایشان است و یکی از مختصرترین و پرمحتواترین نوشته هایی است که درباره چهارشنبه سوری خوانده ام. س. ق.
نوشته های دیگر دکتر معصومه پرایس درباره نوروز: www.cultureofiran.com
لینک تصویر: http://www.ghandchi.com/chaharshanbeh-suri-netherlands-pejman-akbarzadeh3.png
نوروز باستانیترین جشن ملی ایرانیان ریشه در باورهای اجداد ایرانیان در هزاره سوم قبل از میلاد، تفکّر مذهبی زرتشی و رسمهای رایج در فرهنگهای منطقه بین دو رود دجله و فرات دارد. نوروزی که امروز در ایران جشن گرفته میشود، به خصوص، ریشه در اسطوره آفرینش زرتشتیها در دوره ساسانی دارد. در کتاب بندهشن که اسطوره آفرینش زمان ساسانی را بازگو میکند، این چنین آمده که در ابتدا روشنی بود و اهورا مزدا، خداوند خرد، جایگاهش در نور بود. در ابتدا تاریکی بود و ارباب خشم، اهریمن، جایگاهش در تاریکی بود. خداوند خرد با افریدن هفت افریده اول، آسمان، آب، زمین، اولین گیاه، اولین حیوان و اولین انسان: کیومرث که هم نر و هم ماده بوده و سرانجام خورشید و آتش با هم، نهایتأ دنیا را میآفریند. برای محافظت این افریده ها، اهورا مزدا شش جاودانان مقدّس و یا امشا سپنتا را هم میافریند، و هر کدام محافظت یکی از آفریدهها را به عهده میگیرند. اهورا مزدا خودش نگهبان آتش میشود. این هفت آفریده اول، نمادهایشان هنوز در سفره هفت سین نوروزی مشاهده میشوند. این جهان مینوی شکل مادّی نداشته، زمان در آن مفهومی نداشته، ستارگان و ماه و خورشید هم بی حرکت بوده اند. روز و شب، فصلها و مرگ هم وجود نداشتند. پس از گذشت 3000 سال، اهریمن روشنأیی را میبیند، آن را میخواهد و برای رسیدن به نور به دنیای مینوی بدون بدی و مرگ حمله میکند. اهورا مزدا برای مقابله با اهریمن، گیاه، حیوان و انسان را قربانی میکند و از قربانی کردن این سه، تمام موجودات زنده به وجود میآیند و شکل مادی پیدا میکنند. خورشید و ماه، حرکت میکنند، روز و شب و فصلها آغاز میشوند. این روز که زمان و گردش حیات آغاز میشود، نوروز، نامیده میشود.
قدیمیترین مدارک در باره برگزاری جشن سال نو به زمان هخامنشیان، 500 قبل از
میلاد باز میگردد. در کنده کاریهای تخت جمشید، داریوش بزرگ و پسرش خشایار شاه
در حال پذیرفتن مهمانان و نمایندگان کشورهای زیر کنترل ایرانیان در جشن سال نو
تصویر شده اند. تقویمهای زرتشتی از 500 قبل از میلاد و در زمان اشکانیان و
ساسانیان بحثهای متعدد و مفصل در مورد زمان برگزاری این جشن دارند، که به خاطر
تغییرات در تقویم زمان برگزاری آن تفاوت میکرده است. در کتاب ویس و رامین که
اصل آن به دوره اشکانی باز میگردد، فخرالدین اسعد گرگانی اشاره میکند به جشن و
سرور، موسیقی و رقص در باغها و میهمانی و هدیه دادن. منابع ساسانی، اشاره به
خوردن شیر تازه و آجیل در صبح نوروز توسط پادشاه، رویاندن هفت تخم گیاهی، قبل
از نوروز، جشن و سرور، نیایش، خانه تکانی و جشن سوری ده روز قبل از نوروز برای
بزرگدشت ارواح رفتگان میکنند. ایرانیان باستان به رفتگان خود احترام زیاد
میگذاشتند و باور داشتند که ارواح رفتگانشان، ده روز قبل از نوروز برای
دیدن بستگان خود به زمین باز میگردند. این رفتگان در جشنی به نام سوری، با روشن
کردن آتش، خانه تکانی، و میهمانی و سور خورانی جشن گرفته میشدند. ابو ریحان
بیرونی اشاره به حضور پیروز، فرشته نگهبان ارواح رفتگان در جشن سوری میکند.
حاجی فیروز امروزی، باقی مانده سنت ستایش از پیروز میباشد و رنگ سیاه صورت،
ارتباط با دنیای مردگان را به خاطر میآورد.
از مهمترین جنبههای نوروز، سفره هفت سین است. واژه هفت سین، از قرن 19 در متنهای فارسی وجود دارد و قبل از آن اسمی از هفت سین در منابع برده نشده است. در نتیجه اصطلاحی تازه میباشد. هر چند هفت چین اشاره به چیدن هفت گیاه در منابع موجود است. در گذشته آنچه در سفره وجود دارد، نماد هفت افریده اول و امشا سپنتاهای محافظ افریدهها میبوده است، که هنوز هم در سفره هستند، هر چند که اسمشان با سین ارتباطی ندارد. گیاهها و گلها، نمودار آفریدههای گیاهی، تخم مرغ، نماینده انسان و مردم، شمع و آینه، نمودار آتش و آسمان، ماهی نماینده حیوانات و همچنین، سمبل کاراماهی، یک ماهی اسطورهای که در اولین اقیانوس به جنگ نیروهای اهریمنی میرود میباشند. شیرینی و سکه، سمبل زندگی شیرین و ثروت، آب و خاک در گلدان گلها نماینده آب و زمین میباشند. سمنو از گذشته به خاطر بالا بردن باروری مصرف میشده است، سیر به خاطر مزایای بهداشتی و سرکه شراب بوده که در جشنها همیشه حاضر بوده است. در تقویم زرتشتی، روز 13 فروردین به نام تیر یکی از مقدسان زرتشتی است که محافظ باران و آبها هم بوده است. رسم انداختن سبزه نو روزی در آبها یادگار زمانی است که ایرانیان با اهدا گل و گیاه به آبها در این روز از تیر مقدس سپاس گزاری میکردند. برای ایرانیان باستان، نوروز جشن ستایش زندگی بوده و برای ایرانیان امروز، نوروز سمبل، هویت، ستایش از طبیعت، محکم کردن دوستیها سپاس از بزرگ سالان و خانواده میباشد. سنت رفتن به گورستانها در آخرین جمعه سال، دنباله ادای احترام به ارواح رفتگان میباشد.
نوروزتان پیروز
معصومه پرایس
