Sam Ghandchiسام قندچي شارل فوریه را فردریک انگلس سوسیالیست تخیلی نامیده، اما!
سام قندچی

http://www.ghandchi.com/2433-engels-fourier.htm

 

engels-fourier

 

در تاريخ فرانسه از همان روزی که انقلاب 1789 فرزندانش را به قتلگاه فرستاد حرکتی در جامعه شروع شد که در جستجوی آلترناتيو بود. اين حرکت بيشتر آرمانگرايانه بود تا آنکه برنامه سياسی-عملی معینی را دنبال کند. يکی از جريانات فکری آن دوران را سوسياليستی نمايندگی می کرد بنام شارل فوريه. فوريه مدلی از جامعه را دنبال می کرد که يادآور طرح های های توماس مور سه قرن پيش از او بود، و همه ميدانيم که نظرات فوريه بعد از فوتش در 1837، بر انقلاب های 1848 اروپا و 1870 فرانسه و کمون پاريس تأثير گذاشت و انگلس، فوريه را بعنوان يکی از سه «سوسياليست تخيلی» نام ميبرد که بر شکل گيری «سوسياليسم علمی» تأثير گذاشته اند. فوريه در زمان حيات خود فکر می کرد که اگر ناپلئون را به انجام برنامه های مورد نظر خود قانع کند، فرانسه قادر خواهد شد به جامعه ايده آل که از نظر او سوسياليسم بود، دستيابی پيدا کند. در مورد نظرات سوسیالیستی توماس مور که سه قرن پیش از شارل فوریه زندگی می کرد در نوشتار «آینده نگری چیست» به تفصیل توضیح داده شده است (1). اما آنچه مایه شگفتی، اینکه فردریک انگلس در کتاب "سوسیالیسم از تخیل به علم" درباره توماس مور بحثی نمی کند در حالیکه به نظرات شارل فوریه بعنوان یکی از سه سوسیالیست تخیلی می پردازد. شاید به این دلیل که توجه انگلس در آن کتاب به سوسیالیستهای تخیلی در آغاز عصر انقلاب صنعتی معطوف بوده است. و در آنصورت، به درستی رابرت اوون و سن سیمون را ذکر کرده چرا که رابرت اوون می خواست طرح هایی را نظیر آنچه امروز سوسیال دموکراسی در اروپا دنبال می کند، در جامعه صنعتی آن زمان بریتانیا مستقیماً توسط صاحبان صنایع، پایه ریزی کند و سن سیمون نیز درفرانسه، با چاشنی مذهبی، انتظارات مشابهی را از آنهایی داشت که به برکت صنعت نوین ثروتمند شده بودند، شخصیتهایی نظیر بیل گیتز و استیو جابز در جامعه اطلاعاتی دوران ما، یعنی انتظار داشت آنها طلایه دار اصلاحات اجتماعی سوسیالیستی باشند. در نتیجه رابرت اوون و سن سیمون واقعاً انتظارشان این بود که صاحبان صنایع، حقوق کارگران خود را که از طریق طرح های سوسیالیستی بیان می شد در نظر بگیرند و در عمل نیز بالاخره سیستم دولت رفاه در اروپا همین کار را می کند که از مالکان ثروت صنعتی، برای تأمین حقوق اجتماعی کارگران، مالیات می گیرد و بدینگونه، حقوق بیکاری، بیمه های درمانی، و حقوق بازنشستگی کارگران را تأمین می کند. اما ذکر شارل فوریه در کنار رابرت اوون و سن سیمون شاید اشتباه فردریک انگلس است. شارل فوریه از ناپلئون انتظار داشت حقوقی را برای جامعه برآورده کند که اصلاً در عرصه فعالیتهای ناپلئون نبود و شاید هیچگاه ناپلئون حتی در این مورد فکر هم نکرده بود. سوسیالیسم فوریه خیال پردازی منطقی نبود و بی ربط بود و هرقدر زمان گذشت انتظارات دور از واقعیت شارل فوریه از ناپلئون، بیشتر و بیشتر آشکار می شد. البته شکی نیست که شارل فوریه انسان خوبی بود و آنچه می گفت از روی حسن نیت و خیرخواهی برای جامعه بود و به همین دلیل آنارشیستها در انقلابهای 1848 و 1870 از نظرات او استقبال کردند، اما چنین انتظاراتی از ناپلئون، به قول آمریکایی ها، نظیر آن بود که فکر کنیم خوکها پر در آورند و پرواز کنند، یعنی نه اینکه مرتبط به موضوع ولی تخیلی باشد، بلکه غیرممکن.


به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران،

 

سام قندچی

IRANSCOPE.COM
http://www.ghandchi.com

بیست و هشتم دی ماه 1397
January 18, 2019

 

پانویس:

 

1. درباره شارل فوریه

https://goo.gl/jMajev

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

 

 

SEARCH