Sam Ghandchiسام قندچيارثیه صفویان در جمهوری اسلامی
سام قندچی
http://www.ghandchi.com/1260-tawalla-tabarra.htm
 

نخستین دولتهای ایرانی پس از تسلط اسلام، پرچم ایرانیت را بر افراشتند و از نقطه نظر مذهبی سنی ماندند. بعد هم که مغولان دولت عرب زمان خود یعنی عباسیان را در بغداد، سرنگون کردند. در نتیجه اگر هدف صفویان تنها سرزمین ایران بود، منطقی بود که پرچم ایرانیت را برافرازند و نه پرچم شاخه ای از اسلام. اما صفویان پرچم اسلام شیعه را بر افراشتند چون هدفشان محدود به ایران نبود و می خواستند در رقابت با عثمانی همه سرزمین های اسلامی را تسخیر کنند، گرچه در عمل دولتی محدود به ایران ماندند (1).

 

در جمهوری اسلامی از همان اول کار، دوران صفویان به عنوان سرمشق مطرح بوده است. اینکه چرا آیت الله خامنه ای همواره دوران شاه سلطان حسین را به رغم اسلامی تر بودن، خوار شمرده و حتی تلویحاً سید محمد خاتمی را شاه سلطان حسین تلقی کرده، موضوعی بسیار مهم است. در واقع درک این موضوع نشان می دهد که چرا دعوای نعمتی و حیدری اصلاح طلبان و اصولگرایان در جمهوری اسلامی بویژه در دوران آیت الله خامنه ای تهدیدی برای رژیم محسوب نشده، چون آیت الله خامنه ای خود را شاه عباس ایران می داند و نه شاه سلطان حسین؛ و در نتیجه دعوای اصلاح طلبان و اصولگرایان نه تنها در تضاد با قدرقدرتی رژیم به حساب نمی آید بلکه از نظر آیت الله خامنه ای این کشمکش نظیر دعوای حیدری و نعمتی، جمهوری اسلامی را در حالت آماده باش نگهمیدارد و بدینگونه رژیم به نخوت دوران شاه سلطان حسین گرفتار نمی شود (2).

 

اما ارثیه صفویان در جمهوری اسلامی به دعوای حیدری و نعمتی اصلاح طلبان و اصولگرایان محدود نیست و جریانهای دولت غیررسمی که با عنوانهایی نظیر امر به معروف و نهی از منکر خوانده شده اند، عملکردهای گوناگونی داشته اند. در دوران صفویان نیز جریانی وجود داشت بنام تولاییان و تبراییان که در ابتدا بعنوان دولتی غیررسمی برای برخورد با اهل تسنن بوحود آمد، اما در عمل تولاییان و تبراییان چون لشگر یک ملا علیه ملایی دیگر نیز عمل می کردند و به اینطریق در دعوای نعمتی و حیدری نیز درگیر بودند. در مورد تولاییان و تبراییان از جمله آقای محمد امینی در حواشی خود بر کتاب شیعی گری کسروی شرحی نوشته اند که در پانویس زیر نقل شده است (3).

 

شاید برای تحلیل موضوعاتی نظیر قتل فروهرها باید به بغرنجی مبحث تولاییان و تبراییان در جمهوری اسلامی، بیشتر توجه کرد (4).

به امید 
جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران

سام قندچی، ناشر و سردبیر ایرانسکوپ
http://www.iranscope.com
http://www.ghandchi.com
بیست و هفتم آذر ماه 1395
December 17, 2016

پانویس:

1.  About Safavids: Why Shiism and not Persianization

http://www.ghandchi.com/128-AboutSafavids.htm

 

2. بیزاری آیت الله خامنه ای از شاه سلطان حسین-ویرایش دوم
http://www.ghandchi.com/1150-shah-soltan-hossein.htm

 

3. زیرنویس محمد امینی در صفحه 33 و 34 چاپ سال 2011 کتاب شیعی گری احمد کسروی که به کوشش محمد امینی توسط شرکت کتاب در لوس آنجلس منتشر شده است:
https://goo.gl/23r5K6 
http://shopping.ketab.com/addprod.asp?id=101728&cat=1&pgs=1&pic=A 

تولا یا ابراز دوستی به شکل مناقب خوانی اهل بیت در میان شیعیان و فضیلت خوانی چهار خلیفه که در میان اهل بیت بوده، پیشینه ای کهن در اسلام دارد. اما تولّا و تبرّا که از دوران صفویان گسترش یافته، از شگردهای شیعیان پی ورز است. از آغاز کلام و فقه شیعی، بیشتر فقیهان و روحانیان شیعی، پذیرش ولایت را بدون بیان دشمنی با مخالفان امامت علی و اهل بیت او کافی نمی دانسته اند. شیخ صدوق در مَن لایَحضُره الَفقیه و شیخ الطایفه توسی در النهایه می نویسد که نماز خواندن در پشت امامی که امامت و و ولایت علی بن ابی طالب را نمی پذیرد و از دشمنان دوری و بیزاری نمی جوید، روا نمی باشد و مکروه است. با این حال تا پیش از رسمی شدن شیعی گری و پادشاهی شاه اسماعیل و چیرگی قزلباشان، دسته های تبرایی و تولٌایی در ایران نمی بوده و این رسم خونریزانه و پلید از یادگارهای ایشان است. پس از چیرگی شاه اسماعیل سیزده چهارده ساله بر تبریز و رسمی ساختن شیعی دوازده امامی به نیروی شمشیر، شاه صوفی که خویشتن را نایب تازه ی امام زمان هم می دانست، به سفارش برخی از روحانیان شیعی و از جمله آخوند کم دانشی به نام شمس الدین گیلانی که با او همراه شده بود و کتاب فقهی نیز با خود نمی داشت، فرمان داد تا دسته هایی از درویشان روملو و دیگر قزل باشان با کلاه سرخ فام و با نام درویشان تبرٌایی و تولٌایی در کوی و برزن شهر بگردند و همگان را به دشنام به سه خلیفه (تبرٌا) و ستایش از خاندان علی (تولٌا) فراخوانند و به گفته ی تاریخ نویسان همان دوران و از جمله حسن روملو دستور داد هرکه را سرپیچی کرد هلاک سازند. بیش از بیست هزار تن از باشندگان تبریز را در همان هفته های نخست هلاک کردند.

 

منابع به انگلیسی درباره تولی و تبری:
https://en.wikipedia.org/wiki/Tawalla 
https://en.wikipedia.org/wiki/Tabarra 
 

4.  درباره روایت اصلاح طلبان از ترور فروهرها
http://www.ghandchi.com/1243-forouhars.htm 

 

 

 
متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

 

 

SEARCH