Proxy and Privacy

http://www.ghandchi.com/523-ProxyPrivacy.htm

پراکسي و حريم خصوصي

دوستاني از من ميپرسند که آيا استفاده از پراکسی فیلتر شکن حريم خصوصي آنها را به خطر نمياندازد و وقتي من در پاسخ ميگويم که استفاده از پراکسي حتي براي خواندن سايت هاي فيلتر نشده ميتواند از اين نظر آنها را بيشتر محافظت کند،  تعجب ميکنند. حتي وقتي به آنها ميگويم که نور چشمي ها که در ايران اينترنت بدون فيلتر دارند بيشتر در خطر بازبيني رژيم قرار دارند بيشتر در شگفت ميشوند.  نه تنها درباره خواندن سامانه هاي اينترنتي بلکه سؤالات مشابهي درباره ايميل هم از من ميشود. در نتيجه تصميم گرفتم اين نوشتار را تهيه کنم و در اين مورد توضيح مختصري بنويسم.

اساساً موضوع اينترنت و حريم خصوصي سالها قبل از رواج استفاده از اينترنت در غرب مورد بحث بوده است.  نويسندگان آينده نگري نظير جرج اورول نه تنها در سالهاي 1940 با تجربه نازيسم خطر استبداد ناسيوناليستي را نشان دادند (1) بلکه بعد از جنگ دوم جهاني در همان سال 1945 اورول در اثر معروفش  مزرعه حيوانات خطر استبداد کمونيستي را نيز تأکيد کرد، و سه سال بعد يعني دوسال پيش از فوتش در کتاب هزار و نهصد و هشتاد و چهار 1984  خطر استبداد را در جامعه اي که در آن تکنولوژي همه جاگير شده است مطرح نمود، يعني شکل گيري اين چنين شرايط تکنولوژيک را حدود 40 سال بعد از زمان تأليف کتابش ميديد. با وجود آنکه اينترنت خيلي زودتر درست شد و کامپيوترهاي خانگي در اوائل سالهاي 80 همه جاگير شدند، اما اولين شبکه هاي ارتباطي کامپيوترهاي خانگي که کامپيوترهاي محل کار را به هم متصل ميکردند و نيز آن شبکه ها را به کامپيوتر هاي خانگي وصل مينمودند تازه در سالهاي 1980 بوجود آمدند ولي تازه هنوز اکثر ان شبکه ها به اينترنت وصل نبودند. هنوز اينترنت در داخل ارتش و دانشگاه ها آنهم با کامپيوتر هاي بزرگ استفاده ميشد و شرکت هاي معدود تحقيقاتي به آن متصل بودند. تازه در سالهاي اوائل 1990 اولين شبکه هاي خصوصي مثل نتکامnetcom به کاربران عادي سرويس اينترنت فروختند و از اواسط سالهاي 1990 اينترنت همه جا گير شدن اينترنت آغاز شد.  در نتيجه شايد بشود گفت که در واقعيت سال 1994 آغاز آنچيزي شد که جرج اورول سعي کرده است خطر آن را در کتاب خود تحت عنوان هزار و نهصد و هشتاد و چهار 1984  توصيف کند.

پيش از ادامه بحث بايستي بگويم که بحث اين مقاله به اين معني نيست که ترسي که در کتاب هاي اورول در اين زمينه ها وجود دارد را تداعي کنم. بنظر من در تکنولوژي هاي جديد همانقدر که پتانسيل استفاده از استبداد و تجاوز به حريم خصوصي وجود دارد، امکان مقابله با اين بلايا نيز موجود است و در يک دهه اخير اين موضوع بيشتر و بيشتر آشکار شده است. نه ميشود با خيال راحت گفت که هيچ مسأله اي نيست و نياز به فعاليت براي حفاظت از حريم خصوصي ضرورتي ندارد، ولي در عين حال هم نبايد فکر کرد که ما آنگونه در زير چشم و قدرت باصطلاح برادر بزرگ هستيم که ديگر حريم خصوصي راهي جز نابود شدن ندارد. اين عرصه هم نظير همه عرصه هاي ديگر دموکراسي هميشه نياز به کوشش دارد و هيچ راه حل نهائي ندارد.

به هر حال به بحث اصلي اين مقاله درباره حريم خصوصي، اينترنت و پراکسي برگردم. در اينجا بيشتر به موضوعات قابليت هاي تکنيکي کنترل در اينترنت برخورد ميکنم و کاربرد آنها را درمورد عرصه هائي نظير اسناد بانکي يا اسناد بهداشتي يا اسناد حقوقي يا موارد ديگر خصوصي به عهده خوانندگان ميگذرام.  بيشتر هم تمرکزم را برروي وب و ايميل ميگذارم وسيستم هاي ديگر اينترنتي که اکثر کاربران امروزه استفاده نميکنند را مورد بحث قرار نميدهم.

بيائيم به يک جستجو در اينترنت نگاه کنيم. وقتي شما مثلاً براي واژه کليدي «ايران» در جستجوگر گوگل جستجو ميکنيد. اين جستجوي شما در موتور جستجو گر گوگل به همراه آدرس آي پي شما ثبت ميشود. امروزه روز گوگل اين اطلاعات را به مدت 12 ماه حفظ ميکند.  قبلاً 15 ماه حفظ ميکرد و به تازگي آن را به 12 ماه تقليل داده است.  چرا حفظ ميکند؟  براي تبليغات تا بتوانند به من و شما تبليغات بفروشد يعني وقتي بدانند که ما دنبال چه چيزهائي در اينترنت هستيم، آنها هم ميتوانند آگهي هاي خود را به همان شکل با نيازهاي ما تطبيق دهند.  آيا اين اطلاعات را به جاي ديگري هم ميفروشند؟ قانوني وجود ندارد که نتوانند. آيا دولت کشوري که در آنجا جستجو انجام شده است ميتواند اين اطلاعات را از آنها بگيرد. در دولت هاي ديکتاتوري که نيازي نيست پاسخي دهم، جواب روشن است، ولي در دولت هاي دموکراسي هم به حکم دادگاه ميشود از اين ها اين اطلاعات را دريافت کرد. آيا ارتباط آدرس آي پي شما و موضوع جستجو، شخص شما را مشخص ميکند که چه کسي هستيد. اگر از اينترنت کم سرعت و تلفن استفاده ميکنيد آي پي شما هر دفعه که به اينترنت وصل ميشويد عوض ميشود ولي آي پي مثلاً در اينترنت پر سرعت شرکت هاي ارائه کننده خدمات اينترنتي که مثلاً در آمريکا از کابل تلويزيون استفاده ميکنند، اکثر اوقات ماه ها عوض نميشود، حتي وقتي آدرس ديناميک باشد. در تکنولوژي دي اس ال براي اينترنت پر سرعت نيز براي آي پي هاي استاتيک که همينطور است، براي آدرس هاي ديناميک هم بستگي به شکل تقسيم آدرس در شرکتي دارد که آن سرويس را ميدهد.

در نتيجه براي داشتن حفظ بهتر حريم خصوصي براي همه موارد بالا يک راه اين است که اصلاً شرکت هاي جستجوگر نتوانند اطلاعات را ذخيره کنند.  از نظر تئوريک چنين حالتي فقط در صورتيکه موتورهاي جستجو گر از کامپيوترهاي کوانتومي استفاده کنند چنين خواهد بود که اصلاً خود ساختار اطلاعات در چنان سيستم هائي آن را راندم (دلبخواه) ميکند. چنين کامپيوترهائي اقلاً تا ده سال ديگر براي مصارف تجاري بوجود نخواهند آمد ولي مظمئناً وقتي بوجود بيايند از آنها براي اين کار استفاده خواهد شد چون ميليونها بار از پرسرعت ترين کامپوترهاي کنوني سريعتر خواهند بود و ضمناً اين مسأله حفش اطلاعات را اقلاً از نظر تئوريک نخواهند داشت، در اين باره ميتوانيد به تحقيقات آقاي ست لويد (2) مراجعه کنيد.

در نتيجه صرفنظر از تحول تکنيکي پايه اي که ذکر شد، تنها راه محدود کردن چنين امکان تجاوز به حريم خصوصي تقليل مدت نگهداري اين اطلاعات است و در کشوهاي ديکتاتوري موتورهاي جستجوگر محلي تازه نميگويند که چه مدت چنين اطلاعاتي را نگهميدارند و قانوني هم براي تقليل نيست. استفاده نکردن از اينترنت پر سرعت که از لحاظ متغير کردن آدرس آي پي مفيد است نيز راه کار نيست، چون عملاً به فلج شدن ارتباط ميانجامد. حتي استفاده از ماهواره نيز بخاطر خطي که براي ايجاد تماس دو طرفه بکار ميرود، وضع مشابهي دارد که مثل ارتباط با تلفن ميشود. بسياري از کارهاي بانکي به همين خاطر از ارتباطات سکيور (يعني رمزي شده) استفاده ميکنند تا محتواي اطلاعات ردو بدل شده براي استراق سمع کننده قابل فهم نباشند.اما يکي از راحت ترين راه حل ها استفاده از پراکسي براي «همه» ارتباطات اينترنتي است.    يعني کاربراني که بخاطر فيلترينگ جمهوري اسلامي کار با پراکسي را ياد گرفته اند، شايد رژيم به انها براي حفظ حريم خصوصي نا خود آگاه کمک کرده است. واقعاً طنز الود است ولي واقعيت دارد.  البته پراکسي هم مسائل خود را دارد که خوب است استفاده از آن آگاهانه باشد.

هر وقت شما از يک پراکسي استفاده ميکنيد صاحب آن پراکسي ميتواند ببيند که شما با استفاده از آن به کجا رفته ايد. در نتيجه اگر با استفاده از يک پراکسي که در آلمان هست، شما از ايران به نقطه اي در آفريقا وصل شويد، کسي در ايران نميتواند بفهمد که شما به کجا رفته ايد ولي صاجب آن پراکسي در آلمان ميتواند بفهمد که شما کجا رفته ايد. البته در کشورهاي دموکراتيک آنقدر قانون حفظ حريم خصوصي وجود دارد که با درجه زيادي ميشود اطمينان داشت که چنين اطلاعاتي به جائي نخواهد رفت و تازه پراکسي هاي متداول آنقدر ترافيک دارند که کسي برايش حفظ و استفاده از اين اطلاعات به اين راحتي ها نه امکانپذير است و نه مطرح.

ممکن است سؤال کنيد که پس رژيم اگر به ترافيک شما نگاه کند چه ميبيند؟ فقط ارتباط با پراکسي ميبيند که ميليونها نفر در ايران از آن استفاده ميکنند. عده اي براي تماس با بانکشان، عده اي براي عکس هاي سکسي، عده اي براي ايميل خصوصي، عده اي هم براي مطالب سياسي. در واقع رژيم با فيلتر کردن سايت هاي اينترنتي باعث شد که هم پراکسي ها و هم استفاده از پراکسي در ايران رشد کند و اين ظنز الود است که خود اين کار امر امن تر شدن حريم خصوصي براي کاربران انجاميده است. در واقع آدم هاي خود رژيم که سيستم هايشان اينترنت بدون فيلتر هست بيشتر در معرض کنترل جناح هاي رقيب هستند و ارتباطات اينترنتي آنها بيشتر خظرناک است. از عجايب دنياست که چظور يک رژيم ديکتاتوري باعث ميشود که مردم راه هاي بهتر براي دفاع از حريم خصوصي خود را پيدا کنند.

يک نکته هم درباره ايميل بنويسم و اين نوشته را تمام کنم. اگر براي ارسال ايميل مثلاً از ياهو يا جي ميل آمريکا استفاده کنيد، سرور آنها در خارج از ايران هست و آنها اطلاعاتي که در سرورشان است را به دولت ايران مجبور نيستند بدهند. البته در مورد ياهو در چين که مسأله اي بوجود آمده بود بخاطر آن بود که ياهو شعبه در چين داشت و مجبور بود طبق قوانين چين، چنين اطلاعاتي را در اختيار دولت چين بگذارد.  اما جدا از خود ياهو يا گوگل، شرکت هاي اراوه کننده خدمات اينترنتي در ايران ميتوانند که ايميل شما را ببينند و رژيم ميتواند آن اطلاعات را از آنها بگيرد. البته ميليونها ايميل رد و بدل ميشود و نبايد خيلي وحشت کنيد. اما اگر از داخل پراکسي به ايميل ياهو يا گوگل وصل شويد، اصلاً قابل ديدن نخواهد بود، بويژه اگر از پراکسي هاي سکيور استفاده کنيد که اچ تي تي پي اس (3)  است يعني بعد از اچ تي تي پي حرف اس دارد. آنها ديگر از همه امن تر هستند.  بله وصل شدن به همه چيز از طريق پراکسي حتي وصل شدن به سايتهاي فيلتر نشده.

بله در اين قرن بيست و يکم هم بايد براي حريم خصوصي، حقوق حريم خصوصي، حقوق فردي، و شاد زيستن تلاش کنيم و اين ارزش هاي والاي بشري حتي در جوامع دموکراتيک بدون کوشش در اختيار ما نيستند و اين کوشش در جوامعي که وزارت امر به معروف و نهي از منکر دارند و دولت ميخواهند براي شهروندان تصميم بگيرد که چه بخوانند و چه نخوانند، دو چندان لازم است و خوشبختانه ايرانيان بيشتر و بيشتري با پراکسي هاي فيلتر شکن آشنا شده و از آن استفاده ميکنند حتي جناح هاي مختلف خود رژيم از خطر تجاوز به حريم خصوصي خود آسوده نيستند.  در واقع فيلتر نبودن سايتهاي جناح هاي مختلف رژيم به ضرر خودشان و طرفدارانشان است که آنها را بيشتر در معرض کنترل دستگاههاي امنيتي رژيم قرار ميدهد.

8 تير 1387

June 28, 2008

پانويس ها:

1.George Orwell, 1945, Work : Essays : Notes on Nationalism

 http://www.k-1.com/Orwell/index.cgi/work/essays/nationalism.html

2. Seth Lloyd

http://www.physorg.com/news133765318.html

3. https

مطلب مرتبط بزبان انگليسي

http://www.ghandchi.com/502-UncensorableInternetEng.htm 

 مطالب مرتبط

http://www.ghandchi.com/502-UncensorableInternet.htm