Sam Ghandchiسام قندچي سه نکته ی شهریار آهی درباره ی روحانیت، انقلاب 57 و خامنه ای

سام قندچی
http://www.ghandchi.com/4052-shahriar-ahy.htm

مطالب مرتبط: 1     2     3     4     5     6     7     8    

 

shahriar-ahy

 

پنج سال پیش در گفتگویی بسیار شنیدنی در تاریخ 30 ماه ژوئن سال 2016 در برنامه ی پرگار آقای داریوش کریمی در بی بی سی، دکتر شهریار آهی و آقای مهدی فتاپور درباره ی انقلاب 57 و روحانیت بحث داشتند. تا آنجا که به دیدگاههای این نگارنده مربوط می شود، در مورد تطور انقلاب 57 و بویژه نقش روحانیت و آیت الله خمینی، در گذشته بحث کرده ام و حرف تازه ای نیست. اما دکتر شهریار آهی در آن گفتگوی چهار سال پیش سه نکته را مطرح کردند که همچنان قابل تأمل هستند. اولی اینکه در پایان گفتگو دکتر آهی گفتند که روحانیت از کمونیستها یاد گرفتند و دو دیگر اینکه شاه وقتی هنوز در قدرقدرتی بود یعنی یکی دو سال پیش از انقلاب، می توانست وارد مذاکره برای ایجاد دموکراسی در ایران شود، و نه وقتی که این کار را در زمان نخست وزیری شاپور بختیار انجام داد که دیگر دیر شده بود، و امروز نیز آیت الله خامنه ای می تواند همین کار را بکند پیش از آنکه دیر شود، و با فروپاشیِ رژیم، انقلابی در ایران همه چیز را به آتش کشد. در مورد نکته دوم درباره ی شاه شخصاً نیز دیدگاهی شبیه دکتر شهریار آهی دارم و کمتر از دو ماه پیش در نوشتاری تحت عنوان «شاه و یادداشتی درباره ی دلیل شکست زنده یاد شاپور بختیار»، در این مورد بحث کردم و حرف تازه ای ندارم. اما در مورد نکته سوم درباره ی اینکه آیت الله خامنه ای چنین نقشی ایفا کند؟ اجازه دهید پیش از آن، کمی در مورد نکته ی اول، یعنی آموختن روحانیون رادیکال از کمونیستها بگویم که حرف درستی است البته اما نه به شکل مستقیم، و نه در داخل ایران، و این موضوع به کل بحث هم ربط پیدا می کند. در واقع آموختن روحانیون از کمونیستها را خیلی ها به دوران شکل گیری سازمان مجاهدین خلق نسبت می دهند، که از درون نهضت آزادی برخاست و به نوعی مشی چریکی را، با الهام از جنبش کمونیستی آنزمان برگزید، و اینکه حتی نوشته های بنیانگذاران مجاهدین نظیر کتابهای مرتبط با «شناخت» و «اقتصاد» متأثر از دیدگاههای مارکسیستی است، و در پایان نیز انشعاب مجاهدین م.ل. را نشانه ی وجود این گرایش قوی کمونیستی در درون مجاهدین قلمداد می کنند. در واقع هم دیدگاههای مارکسیستی و هم مشی چریکی جریانی بود که در کل جو سیاسی اپوزیسیون ایران در سالهای بعد از 1340 بعد از شکست دوباره ی جبهه ملی و حزب توده در سالهای 1339 تا 1342 شکل گرفت و مهمترین تشکیلاتی نیز که آنرا نمایندگی می کرد «سازمان انقلابی حزب توده» بود که اول در تپه های دانشگاه برکلی تمرین چریکی می کردند، و بعد هم برخی به کوبا رفتند، و بالاخره برخی سران آن سازمان نظیر زنده یاد کورش لاشایی به کردستان ایران رفتند و به جنبش ملاآواره و شریف زاده پیوستند و بعد هم دستگیر شدند. این واقعیات چندان عجیب هم نیست، خودِ «چه گوارا» اول در دانشگاه هاروارد بود! در نتیجه اینکه مجاهدین در ابتدای تأسیس، از دیدگاههای کمونیستی و مشی چریکی تأثیر گرفتند نیز چیز عجیبی نبود و در کل فضای سیاسی اپوزیسیون آنروز اینگونه بود و حتی نشریه ی اصلی جبهه ملی در آن سالها که در خارج کشور منتشر می شد، و با انتخاب نام «باختر امروز» خود را ادامه دهنده ی راه دکتر حسین فاطمی می دانست، بعد از عملیات سیاهکل، از عملیات چریکی در داخل ایران حمایت می کرد و بسیاری از فعالان جبهه ملی در آنزمان و تا به امروز، مارکسیست هستند! جبهه ملی خاورمیانه نیز که در ارتباط بسیار نزدیک با گروههای چریک مسلح چپی در فلسطین فعالیت می کرد! در نتیجه آشکار است که اینهمه، جو عمومی سیاسی اپوزیسیون ایران در سالهای 1340 تا اواسط 1350 بود که حتی جریانی لیبرال نظیر جبهه ملی نیز، اینگونه بود. با اینهمه، آنچه دکتر شهریار آهی در مورد آموختن روحانیت از کمونیستها می گوید حقیقت دارد، ولی غیرمستقیم، و نه از کمونیستهای ایران! در واقع نواب صفوی سمبل این واقعیت است! چرا؟ در سالهای 1320 تا 1332 کمونیستهای ایران اساساً در حزب توده متشکل بودند و کاملاً با مبارزه مسلحانه مخالف بودند و برخی ماجراجویی های کیانوری و قاسمی و تروریسم خسرو روزبه در قتل محمد مسعود در آن سالها، استثنا بود وگرنه حزب توده در همه ی آن سالها جریانی مسالمت آمیز و اصلاح طلبانه بود، و جبهه ملی دکتر مصدق نیز که بعداً تأسیس شد نظیر همه ی جمعهای ملیون پیش از آن، راه مبارزات مسالمت آمیز را دنبال می کرد. اما در همان سالهای 1320 تا 1332 که جنبش سیاسی ایران کلاً راه مسالمت آمیز را دنبال می کرد، نواب صفوی واقعاً نه تنها سمبلِ آموختن روحانیت از کمونیستها بود بلکه سمبل مبارزه مسلحانه بود، با اینحال آموختن او از کمونیستهای ایران نبود؛ آموزگار نواب صفوی کسی نبود جز سید قطب در مصر و «سید قطب» کسی است که واقعاً از کمونیستها آموخته بود! شخصاً از 51 سال پیش، در 5 سالی که در دوران دانشجویی در آمریکا بودم، در کنفدراسیون حتی اسم سید قطب را نشنیده بودم، در حالیکه در سال 1353 وقتی به ایران بازگشتم در خانه ی یکی از خاله هایم که خودِ او و شوهرش حزب اللهی بودند و هردو سالهاست فوت کرده اند، اما در آن روزها و تا به آخر، از طرفداران آیت الله خمینی بودند و در سال 1342 روز قبل از تبعید آیت الله خمینی نیز در نزدیکی سه راه ضرابخانه در جاده قدیم شمیران به دیدن او رفتند، و بعدهم طی همه ی آن سالها، هر چند سال برای آیت الله خمینی، خمس و زکات خود را به نجف می بردند، و به رغم آنکه ابداً خودشان در کار مبارزه مسلحانه نبودند، با اینحال در کتابخانه ی آنها کتابهای سید قطب را در همان سال 1353 که به ایران بازگشته بودم، دیدم و همانجا آن کتابها را مطالعه کردم (البته کتابخانه ی آنها خیلی غنی بود و از جمله کمدی الهی دانته را همانجا خواندم). درباره ی نوشته های سید قطب در گذشته به کرّات بحث کرده ام. یعنی در واقع روحانیت و مذهبیون رادیکال ایران نظیر نواب صفوی و کل جریان فداییان اسلام بطور غیرمستقیم از طریق سید قطب از کمونیستها یاد گرفتند! حالا بعد از این بحث به نکته ی سوم، یعنی پیشنهاد دکتر شهریار آهی در مورد آیت الله سید علی خامنه ای نگاهی اندازیم، و تشبیه به اینکه اگر شاه در دو سال آخر این کار را می کرد، به نفع ایران، خاندان پهلوی و خود او بود. واقعیت اینکه آیت الله سید علی خامنه ای از رهبران فداییان اسلام بوده، و با توجه به این حقیقت آیا پیشنهاد دکتر شهریار آهی عملی است؟ اکنون نزدیک 5 سال از طرح پیشنهادی دکتر آهی در این گفتگو می گذرد و هنوز نشانه ای در دست نیست که آیت الله خامنه ای علاقه ای به اجرای این پیشنهاد داشته باشد! می دانیم شاه دو سال پیش از انقلاب 57 توجهی به اینگونه پیشنهادها نشان نداد، و آیت الله خامنه ای نیز 5 سال پیش چنین نکرد، با اینحال شاید بتوان امیدوار بود که پیشنهادِ 5 سال پیشِ دکتر شهریار آهی، امروز عملی شود، که در آنصورت از خون و خون ریزی عظیمی که هم اکنون در افق ایران می بینم، جلوگیری خواهد شد!

 
به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران

سام قندچی

IRANSCOPE
http://www.ghandchi.com

دهم اسفند ماه 1399
March 1, 2021


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

متون-برگزیده

 

 

برای حزب جمهوریخواهان سکولار دموکرات و آینده نگر ایران

http://www.ghandchi.com/futuristparty/index.html

 

 

ghandchi-english-articles

 

SEARCH

 

ghandchi-all-articles