Sam Ghandchiسام قندچي اندیشه توده ای، سد راه اپوزیسیون

سام قندچی

http://www.ghandchi.com/367-tudehii.htm

Tudehii Thinking, the Barrier of Iranian Opposition

http://www.ghandchi.com/367-tudehiiEng.htm  

 

از کودتای 1332 تا کنون، بیش از پنجاه سال است که در ادبیات سیاسی ایران از حزب توده  نقد نوشته شده است اما بنظر من اصل مسأله نقد نشده است،  و هنوز هم اشکال اصلی اپوزیسیون ایران سنت حزب توده است.  منظور من خود حزب توده،  و یا بازمانده های آن نیست،  که امروز تفاوت چندانی با بقیه اپوزیسیون ایران ندارند.  منظور من نکته دیگری است که در پائین تر توضیح میدهم.

 

در سالهای پس از 28 مرداد 32 تا  انقلاب 57، در درون جنبش رادیکال ایران، اساسأ نقد از حزب توده  این بود که حزب توده رفرمیست بوده است.  نقد ملیون نیز این بود که حزب توده دنبالچه شوروی بوده است.   برخورد رژیم پهلوی هم این بود که حزب توده جاسوس شوروی بوده،  و در پی جایگزینی نفوذ انگلیس و آمریکا در ایران، با نفوذ شوروی بوده است.  جریانات اسلامی هم حزب توده را کافر مینامیدند، با آنکه حزب توده تأکیدی بر روی ترویج لامذهبی نمیکرد.

 

در پس از انقلاب 57، با بیشتر و بیشتر رفرمیست شدن جنبش رادیکال ایران، تفاوت حزب توده و بقیه چپ هم کمتر شد،  و تا سال 1360، بخشهائی از جریانات رادیکال چپ هم با حزب توده ادغام شدند .  یک دهه بعد، با سقوط شوروی و بلوک شرق، بازمانده های حزب توده همانقدر مختلف بودند که بازمانده های بقیه چپ.  ملیون و مذهبیون هم حزب توده را مرده فرض میکردند یا همان نقد های گذشته را میکردند.   سلطنت طلبان هم اساسأ با همان مفاهیم گذشته، نظیر تعلق به رژیم کمونیستی یا  جاسوسی اجنبی، حزب توده را مورد خطاب قرار میدادند.

 

واقعیت این است که حزب توده و بقایای آن، بمثابه یک نیروی سیاسی یا ایدئولوژیک،  بویژه پس از سقوط شوروی، دیگر اهمیتی ندارند.  پس چرا من اندیشه توده ای را سد راه اپوزیسیون ایران میخوانم؟

 

بنظر من یک اشکال بزرگ اپوزیسیون ایران از زمان تأسیس حزب توده در هفتاد سال پیش، این بوده است که این حزب جدا از سیاست، برنامه، و حتی ایدئولوژی اش، هم و کوشش خود را صرف نصیحت به رژیم حاکم میکرده و میگفته که رژیم چکار باید بکند، گوئی که این حزب در قدرت است و متفکرینش مشاورین رژیم وقت هستند،  نه آن که این حزب در قدرت *نیست* و  ارائه دهنده آلترناتیو رژیم وقت باشد.  مثلأ حزب دموکرات آمریکا وقتی در قدرت نیست، هم خود را صرف نصیحت حکومت جمهوریخواه وقت نمیکند و انرژی اش مصروف برنامه روشن جهت کسب قدرت است (حتی اگر در عمل بخشأ قدرت را در قوه مقننه کسب کند).

 

در سالهای 1320-1332 واقعیت حزب توده نظیر حزب کمونیست ایتالیا نبود هرچند هردو اصلاح طلب بودند.  حزب توده یک طرح رفرم برای جامعه ارائه نمیکرد که سعی کند نیروی خود را متشکل کند تا کل یا بخشی از حکومت را بدست آورد و برنامه خود را به پیش ببرد.  بجای آن، آنها به هر حکومتی که بود نصیحت میکردند،  و حتی وقتی در حکومت وزیر داشتند، عملکردشان مثل یک ژورنالیست ناظر بر اوضاع بود، تا مثل کسی که در قدرت است و در پی اجرای برنامه خود، حتی وقتی بخشأ در قدرت باشد.

 

در واقع در همه دنیا،  چه تشکیلاتهای سیاسی انقلابی، و چه رفرمیست، در پی کسب قدرتند، و هیچگاه از داشتن چنین هدفی خجالت نمیکشند، و آن را مخفی نمیکنند، و از راه اصلاحات یا انقلاب،  برای کسب قدرت استفاده میکنند،  چرا که فکر میکنند بهتر میتوانند جامعه را اداره کنند، و به  این خاطر بحث میکنند و برنامه میدهند، وگرنه دلیلی نداشت حزب یا گروه خود را بسازند، عضو احزاب دیگر میشدند.

 

در واقع این فرق احزاب با مطبوعات است.  مطبوعات هدفشان بیان نظرگاه های مختلف است،  و به همین علت جراید گوناگون شکل میگیرند.  اما هدف از شکل دادن گروه ها و احزاب سیاسی مختلف،  بحث و تبادل نطر نیست.  هدف گرفتن قدرت است، حال چه آنها که از طریق رفرم بخواهند به آن هدف برسند،  و چه آنها که از طریق انقلاب، در اصل هدف تشکیلات سیاسی که کسب قدرت است،  تفاوتی نیست.

 

اندیشه توده ای در واقع دو سنت موجود در دنیا،  که در ایران دوران مشروطیت نیز بوضوح هردو وجود داشتند، یعنی سنت مطبوعات و سنت احزاب سیاسی را،  در هم ریخته،  یا بهتر بگویم، مخدوش کرده است.   بنظر من اشکال بزرگ همه جنبش سیاسی ما در 70 سال گذشته، از زمان تأسیس حزب توده، و بویژه در 25 سال اخیر که رفرم بیشتر مد نظر جریانات سیاسی ایران بوده است تا انقلاب، درک از رفرم نظیر سنت سیاسی دوران مشروطیت نبوده،  بلکه نظیر اندیشه توده ای بوده است که گوئی طرح احزاب سیاسی برای رفرم،  یعنی نقد و توصیه به حکومت وقت و نه کسب قدرت سیاسی.

 

صرفنظر از برنامه سیاسی و فکری جریانات سیاسی مختلف، هر جریان سیاسی بایستی تفاوت خود با مطبوعات را درک کند و هدف خود را کسب قدرت بداند.  اگر چه درست است که احزاب هم کار فرهنگی و مطبوعاتی میکنند،  اما هدف از انجام همه آن کارها کسب قدرت است،  و نبایستی از روشن بودن در آن باره،  و اعلام آن رودربایستی کرد.

 

من بسهم خود فکر میکنم که اکنون زمان ایجاد حزب آینده نگر ایران است.  من پلاتفرم ضمیمه را پیشنهاد کرده ام.  این پلاتفرم از آنچه حتی پس از انقلاب آمریکا،  حزب دموکرات آمریکا ارائه کرده بود،  یا سوسیالیستها در زمان مانیفست ارائه کردند،  در عرصه های دموکراسی، عدالت، پیشرفت، و سیاست خارجی، نسبت به جامعه فراصنعتی کنونی، همانقدر کامل است،  که آنها نسبت به جامعه در زمان خود بودند.

 

مثلأ اگر بنیان گذاران انقلاب آمریکا،  جهت برنامه های عدالت جامعه آینده مورد نظر خود را،  در پرتو مالکیت خصوصی میدیدند و یا سوسیالیستهای جامعه صنعتی عدالت آینده را در پرتو مالکیت دولتی میدیدند، این پلاتفرم جهت برنامه های عدالت آینده را در پرتو مالکیت سازمان های غیر دولتیNGO  میبیند، اما نظیر اولین برنامه های سرمایه داری یا سوسیالیستی جامعه صنعتی، این برنامه نیز بعدآ توسط حزب دقیق تر خواهد شد، اما برای شروع در این جامعه فراصنعتی، اگر این برنامه از برنامه های سیاسی سرمایه داری یا سوسیالیستی ابتدای جامعه صنعتی غنی تر نباشد، ضعیف تر نیست.

 

دیگر آنکه هدف از بحث پلاتفرم حزبی،  ایجاد یک کمیته تدارکاتی برای تأسیس حزب آینده نگر است، حزبی که در پی کسب قدرت در ایران باشد،  و البته کسب قدرت بمعنی نداشتن متحد و عدم ائتلاف نیست، که درباره آن در مقاله ضمیمه نوشته ام،  اما برای موسسین حزب،  بایستی روشن باشد،  که هدف کمیته تدارکاتی،  هدفی سیاسی برای کسب قدرت است،  و نه هدفی صرفأ مطبوعاتی.

 

من فکر میکنم که عدم طرح روشن هدف گرفتن قدرت،  باعث میشود که اوج گیری ناگهانی جنبش، میتواند یک نیروی سنتی،  نظیر مسجد در زمان انقلاب 57  را، به رأس جنبش پرتاب کند،  و بدینگونه نیروهای سیاسی مدرن میتوانند، به منقدین مطبوعاتی تحول بعدی جامعه ما مبدل شوند.

 

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران

سام قندچی، ناشر و سردبیر ایرانسکوپ
http://www.iranscope.com 
http://www.ghandchi.com

سوم بهمن ماه 1383

January 22, 2005

 

مقالات مرتبط

پلاتفرم حزب آینده نگر
http://www.ghandchi.com/348-HezbeAyandehnegar.htm
Futurist Party Platform
http://www.ghandchi.com/348-HezbeAyandehnegarEng.htm

 

حزب آینده نگر و ائتلاف های سیاسی
http://www.ghandchi.com/309-FuturistCoalitions.htm
Futurist Party and Political Coalitions
http://www.ghandchi.com/309-FuturistCoalitionsEng.htm
 

 


متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

 

 

SEARCH