Sam Ghandchiسام قندچي چرا در فرانسه یک قرن پس از انقلاب 1789 آنارشیستها نیروی غالب در کمون پاریس شدند
سام قندچی

http://www.ghandchi.com/2076-france-anarchists.htm

 

Commune_de_Paris_éxécution_de_communards_caserne_Lobau

 

پاسخ به این سؤال برای ایران حائز اهمیت است چرا که امروز نیز بیش از صد سال پس از انقلاب مشروطه و 40 سال پس از حاکمیت ضدجمهوریت اسلامی، نیروی غالب در جنبش سیاسی ایران، آنارشیستها هستند. در مقاله ای در زمان خیزش 96 (1) بحث شد که انقلاب قرن بیست و یکمی ایران که در دی ماه 1396 آغاز شد بیشتر شبیه انقلاب 1789 فرانسه است و نه شبیه انقلابهای 1848 و یا 1870 فرانسه، یعنی که مانند انقلاب 1357 موضوع اصلی انقلاب 21 ایران (2) همچنان پایان دادن به قدرت قرون وسطایی در ایران است که در رأس آن جامعه روحانیت قرار دارد و نه آنکه دعوای اصلی این انقلاب مانند انقلابهای 1848 اروپا حل و فصل اختلافات درون جامعه مدرن نظیر تضاد کار و سرمایه باشد (3). به بحث نخست بازگردیم، چرا یک قرن پس از انقلاب کبیر فرانسه رهبری کمون پاریس در 1870 به دست آنارشیستها افتاد و نه مارکسیستها هر چند اختلافات مارکس و آنارشیستها پیش از 1870 از جمله در کنگره های انترناسیونال اول مطرح شده بود و حتی 23 سال پیش از کمون پاریس، کارل مارکس کتاب فقر فلسفه را در نقد پرودون بنیانگذار آنارشیسم در فرانسه، منتشر کرده بود. همانطور که می دانیم دستنوشه های 1844 مارکس که عمدتاً اقتصادی بودند در زمان حیات مارکس منتشر نشدند و فقر فلسفه نخستین اثر منتشر شده کارل مارکس در عرصه اقتصادی بود که در سال 1847 منتشر شد؛ یعنی بیش از 20 سال قبل از کمون پاریس کشمکش مارکسیستها و آنارشیستها مطرح و بعد هم در انترناسیونال اول به شدت در جریان بود اما بازهم رهبری جنبش سیاسی فرانسه در دست آنارشیستها ماند. از دیدگاه این قلم دلیل این امر شکست نیروهای سیاسی مختلف فرانسه برای برقراری *جمهوریت* پس از انقلاب کبیر فرانسه در 1789 بود. فرانسه گرچه جمهوری اعلام می کند اما در عمل بجای جمهوریت، عصر ترور توسط رهبران همان انقلاب کبیر، آغاز شد. بعد هم که ناپلئون کشورگشایی عصر مدرن را سازمان داد که گرچه گسترش سرمایه داری به سراسر اروپا را به همراه داشت تا که در روسیه شکست خورد، اما عملاً می بینیم جمهوریت در فرانسه رشد نکرد و به همین دلیل دوباره سلطنت بوربون توسط بخشی از همان خاندان تحت عنوان سلطنت اورلئان احیا شد، و در پی آنهم شاهد دوران لویی بناپارت هستیم که بناپارتیسم به فرانسه بازمی گردد آنچه در کتاب هجدهمین برومر لویی بناپارت، مارکس مفصل بحث می کند و از نقش لومپن پرولتاریا در شکل گیری رژیم لویی بناپارت سخن می گوید. یعنی طی صد سال فرانسه نتوانست به جمهوریت دست پیدا کند در حالیکه انقلاب آمریکا که ده سال پیش از انقلاب فرانسه پیروز شد، توانست جمهوری سکولار، دموکرات و آینده نگر موفقی را شکل دهد. از دیدگاه این قلم دوران ترور و وحشت بعد از انقلاب 1789 و بعدهم شکست ناپلئون در روسیه به شکست جمهوریت و احیا سلطنت منتهی شد و سلطنت اورلئان هم نتوانست به برقراری جمهوریت پادشاهی پارلمانی نظیر بریتانیا بیانجامد و دوباره جامعه به بناپارتیسم پناه برد و در آخرِ کار، کمون پاریس می خواست آلترناتیو آنارشیستی خود را مطرح کند که آنهم شکست خورد و بعد از آن است که در فرانسه کم کم جمهوریتی پایدار شکل می گیرد یعنی حدود یک قرن بعد از انقلاب 1789 و تازه در آن زمان است که سوسیالیستها چه آنها که ادامه سوسیالیسم ژان ژورس بودند که جریانی اصلاح طلبانه در تاریخ فرانسه بود و چه سوسیال دموکراتهای هوادار مارکس، توانستند در تکامل جمهوریت مدرن در فرانسه فعال شوند از جمله یکی از رهبران سوسیال دموکرات فرانسه پال لافارگ که داماد مارکس و همسر لارا مارکس دختر دوم کارل مارکس بود، از آنارشیسم آغاز و بعداً مارکسیست شده بود و بعدها نیز با انگلس از نزدیک کار می کرد و بعد هم به لنین نزدیک بود. پال لافارگ به رغم باور به اصول مارکسیسم حتی در روزهای نزدیک به مرگ مارکس در 1883 همچنان گرایشات آنارشیستی داشت و علیه مبارزات رفرمیستهای فرانسه شعارپراکنی می کرد و در نامه ای که بعدها فردریک انگلس نقل قول می کند، مارکس در همان واپسین روزهای زندگی در مورد لافارگ و حزب آنها در فرانسه گفته است که اگر آنها مارکسیست هستند، او مارکسیست نیست. لازم به تذکر است که این بحث انگلس ابداً به معنی دوری از لافارگ نبود در واقع حتی مخارج زندگی لافارگ و همسرش لارا مارکس را تا آخر عمر فردریک انگلس تأمین می کرد و بعد از مرگ هم انگلس، ارث خود را برای آنها گذاشته بود. اما به بحث ایران بازگردیم، در ایران نیز به نوعی اینگونه است یعنی بعد از انقلاب 1357 جمهوری اسلامی مطرح شد و امروز بعد از 40 سال هیچ تشکیلات عمده سکولار دموکرات که بتواند در جامعه جمهوریت برقرار کند، وجود ندارد. در نتیجه این سردرگمی نیروهای لیبرال دموکرات و سوسیال دموکرات به علاوه ضربه بزرگی که به نیروهای کمونیستی وارد شده، باعث شده که نظیر فرانسه 1871 شاهد رشد جریان آنارشیستی هستیم. اکنون مشخص است که این جریان آنارشیستی به دلیل ضعف توان تشکیلات خود، به رغم آنکه در بطن جامعه رشد کرده، می تواند شکست جدی بخورد. امروز تکرار تجربه کمون پاریس، اشتباه بزرگی خواهد بود و نوعی خودکشی سیاسی است. درسی که از تجربه فرانسه می شود گرفت این است که هرچه زودتر جریانات سیاسی در احزابی نظیر حزب سکولار دموکرات ایرانیان (4) متشکل شوند تا که جمهوریت خواهی در برنامه اپوزیسیون تحکیم شود و از خطر نابود کردن دستاوردهای یک قرن تلاش برای مدرنیسم در ایران، جلوگیری شود. خود پال لافارگ و همسرش لارا مارکس تا لحظه مرگ از بامداد تا شامگاه فعالیت می کردند و هنگامیکه پیر شده بودند در سلامت کامل ذهنی تصمیم به خودکشی گرفتند چون نمی خواستند به جایی برسند که بدون فعالیت مؤثر، زندگی کنند. لنین از تصمیم آنها در مرثیه ای که در مراسم یادبود آنها خواند حمایت کرد اما آگوست ببل با تصمیم آنها مخالفت کرد، به هر حال آنها تا لحظه مرگ از پای ننشستند؛ منظور آنکه واقعیت این است که جنبش های سیاسی را نمی توان تنها با از خودگذشتگی به ثمر رساند و آنارشیسم (5) راه کار نیست. در ایران امروز ما باید بین دو دسته از اصلاح طلبان تفکیک قائل شویم. یکی آنهایی هستند که به جدایی مذهب و حکومت رسیده اند و سکولار عمل می کنند و برای جمهوریت مبارزه می کنند نه آنکه با سوء استفاده از نام جمهوری، دنبال تحکیم رژیم کوکلاکس اسلامی (6) باشند. دسته دوم نیز نامشان اصلاح طلب است ولی در پی رفرم حکومت و جامعه نیستند. امروز مهم است که در اتحاد با دسته اول عمل کنیم و برنامه هایی نظیر مهستان سکولار دموکراسی را برای رسیدن به جمهوریت سکولار، دموکراتیک، و آینده نگر دنبال کنیم (7).

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران

سام قندچی

IRANSCOPE.COM
http://www.ghandchi.com

سیزدهم خرداد ماه 1397
June 3, 2018

 

پانویس:

 

1. خیزش 96

https://goo.gl/QmJPYV

 

2. انقلاب 21 ایران

https://goo.gl/w5rMvF

 

3. انقلاب 21 ایران نظیر انقلابهای 1848 اروپا نیست
http://www.ghandchi.com/1945-enghelabe21iran-vs-1848revolutions.htm

 

4. حزب سکولار دموکرات ایرانیان
https://sites.google.com/site/futuristparty

 

5. آنارشیسم

https://goo.gl/hGT9V6

Anarchism

https://goo.gl/MbrCRk

 

6. درباره کوکلاکس کلان اسلامی

http://ghandchi.com/islamic-kkk.htm

 

7. مهستان: اتحاد جمهوریت خواهانِ سکولار، دموکرات و آینده نگر
http://isdmovement.com/2018/0518/051818/051818-Sam-Ghandchi-Re-Mehestan.htm
http://www.ghandchi.com/2048-mehestan-e-jomhouritkhahan.htm

 

 

 

 

متون برگزیده
http://featured.ghandchi.com

 

 

 

SEARCH