Sam Ghandchiسام قندچي درباره آنچه محمد امینی از جایگاه روحانیت شیعه در قدرت سیاسی می گوید

 سام قندچی

http://www.ghandchi.com/1635-m-amini-rouhaniat.htm

 

بعدا التحریر: لینکهای ادامه گفتار آقای محمد امینی در این مبحث در تاریخ 4، 11، 19، 25 ماه اکتبر 2017 به زیر پانویس 5 اضافه شد.

----------------------------------------------------------

 

کتاب آقای محمد امینی را در مورد جایگاه روحانیت شیعه در قدرت سیاسی در ایران پیش و پس از انقلاب اسلامی، 36 سال پیش مطالعه کردم و تا به امروز هیچ نوشته ای در مورد این مبحث نخوانده ام که تا این اندازه در توضیح ساختار اعمال قدرت سیاسی در تشیع، بیان واقعیت باشد. همچنین تحقیقات دکتر اسماعیل نوری علا را در این مورد مطالعه کرده ام که به درک روحانیت شیعه در ایران بسیار کمک کننده است و از جمله بحث تاریخی ایشان در مورد حذف روحانیون شیعه در زمان نادرشاه افشار و شکل بازگشت آنها به قدرت در دوران قاجار، بسیار شنیدنی و درس آموز است (1). اما مدعی ارزیابی زیربنایی ساختار جمهوری اسلامی، آقای اکبر گنجی است که تئوری حکومت سلطانی را از ماکس وبر به عاریت گرفته (2)،نظریه ای که جز بیراهه ای در درک ساختار جمهوری اسلامی نیست و به اندازه تئوری های شیوه تولید آسیایی در گذشته که در اروپای شرقی مطرح می شدند و بخشی از چپ ایران هم به آنها علاقه داشت، جز گمراهی نتیجه ای نداشته (3)، و در عمل وقتی 38 سال است در ایران اسلامگرایی در قدرت است، طرفداران تئوری رژیم سلطانی کار اصلی شان شده مبارزه با آمریکا (4).

 

خوشحالم که امروز آقای محمد امینی در بخش دوم گفتگوی خود با آقای حسین مهری در بیست و هفتم ماه سپتامبر 2017 در برنامه برگی از تاریخ، پس از 36 سال، بالاخره درباره کتاب خودشان در مورد روحانیت شیعه وارد بحث شده اند (5). امیدوارم که آقای امینی بیشتر به این بحث ادامه دهند و کتابشان را بطور رسمی منتشر کنند. آنچه از دیدگاه این قلم در پژوهشهای محمد امینی مهم است اینکه ساختار روحانیت شیعه را بعنوان زیربنای جمهوری اسلامی تعریف می کنند در حالیکه متأسفانه بسیاری از تئوریسین های چپ خواسته اند حاکمیت جمهوری اسلامی را در ایران بعنوان شکلی از حاکمیت فئودالی یا به اصطلاح شیوه تولید آسیایی تعریف کنند در حالیکه جمهوری اسلامی ایران نظیر حاکمیت پاپ در اروپا در قرون وسطی که بر سلسله مراتب کلیسا متکی بود، بر سلسله مراتب روحانیت شیعه متکی است و ولی فقیه نقشی نظیر پاپ برای تنظیم و نگهداشتن این مجموعه ایفا می کند، مجموعه ای که شامل مراجع تقلید شیعه است که از قدرت سیاسی و مذهبی زیادی چه پیش از تأسیس جمهوری اسلامی و چه پس از آن، برخوردار بوده و هستند. به همین دلیل نیز نظریاتی همچون تئوری سلطانیسم برای توضیح این ساختار که بر سیستم روحانیت شیعه متکی است بی معنی است چرا که در خلافت عثمانی روحانیت اهل تسنن هیچگاه چنین شبکه پرقدرتی جدا از دولت در هیچ مقطعی نداشته و روحانیتی مستقل از دولت، وجود خارجی نداشته است. در واقع کلیسای کاتولیک، پیش از پاشیدن امپراطوری پاپ در اروپا، قدرت سیاسی را نظیر جمهوری اسلامی ایران کنونی، به همراه قدرت مذهبی اعمال می کرد، در حالیکه در تشیع، حتی پیش از ایجاد حکومت روحانیت شیعه در 1357، مراجع تقلید و کلاً روحانیت شیعه در شبکه ای موازی دولت رسمی، قدرت سیاسی و قدرت مذهبی اعمال می کرده اند، موضوعی که هواداران تئوری سلطانیسم نه می توانند توضیح دهند و نه درک کنند. البته موضوعاتی نظیر روحانیت رسمی و غیر رسمی در دوران پیش از جمهوری اسلامی و بعد از آن، مطرح هستند (6)، اما آنها مسائلی فرعی به شمار می آیند و اصل بحث ساختار روحانیت شیعه و جایگاه آن در قدرت سیاسی است که آقای امینی در کتاب خود تشریح کرده است.

 

امیدوارم که آقای محمد امینی به ارائه کتاب خود در مورد روحانیت اهل تشیع ادامه دهد که این کار ایشان بسیار خواندنی و برای فعالان جوان جنبش سیاسی ایران می تواند خیلی درس آموز باشد. به رغم آنکه محمد امینی از شیفتگان کارهای شادروان احمد کسروی است و در اشاعه آثار آن بزرگوار تألیفات گرانبهایی منتشر کرده است، اما کار خود آقای محمد امینی درباره تاریخ ساختار روحانیت شیعه در ایران و نقش آن در عرصه قدرت سیاسی، چه قبل و چه بعد از انقلاب 1357 ایران، بی نظیر است.

 

به امید جمهوری آینده نگر دموکراتیک و سکولار در ایران

 

سام قندچی، ناشر و سردبیر ایرانسکوپ
http://www.iranscope.com

http://www.ghandchi.com
پنجم مهر ماه 1396
September 27, 2017

پانویس
:

 
1.
سخنان بسیار شنیدنی دکتر اسماعیل نوری علا در مورد روحانیت از پایان دوران صفویه تا انقلاب مشروطه
https://www.youtube.com/watch?v=AELWDjtRMVI

 

گفتگوی کوتاه دکتر اسماعیل نوری علا با علیرضا میبدی در مورد سکولاریسم، لائیسیته و تاریخ روحانیت در ایران

https://www.youtube.com/watch?v=lEqx0-QrjBg

 

2. وصیّت نامه خامنه ای و داستان رژیم سلطانی
http://www.ghandchi.com/594-Sultanism.htm

 

3. بیراهه اکبر گنجی مبارزه با اسلامگرایی نیست
http://www.ghandchi.com/1622-akbar-ganji-biraahe.htm

 

4. آیا دعوای اپوزیسیون با آمریکا است
http://www.ghandchi.com/1620-davaa-baa-kiist.htm

 

5. برگی از تاریخ محمد امینی و حسین مهری، 27 سپتامبر 2017

https://vimeo.com/235815620

برگی از تاریخ محمد امینی و حسین مهری، 4 اکتبر 2017

https://vimeo.com/236818095

برگی از تاریخ محمد امینی و حسین مهری، 11 ماه اکتبر 2017

https://vimeo.com/237805878

برگی از تاریخ محمد امینی و حسین مهری، 19 ماه اکتبر 2017

https://vimeo.com/238838024

برگی از تاریخ محمد امینی و حسین مهری، 25 ماه اکتبر 2017

https://vimeo.com/239897294

  

 

6. دستگاه امنيتی رسمی و روحانيت دولتی حرکت تازه ای را آغاز کرده اند
http://www.ghandchi.com/647-StateClergy.htm

 

 

محمد امینی-برنامه های تلویزیونی و مقالات

http://iranscope.blogspot.com/2015/11/blog-post_19.html